"Ministerstwo Kultury nie kupi ikonicznego Domu Książków w Tarnowie. Ministra Cienkowska podjęła decyzję z 6-miesięcznym opóźnieniem, pomimo deklaracji o dużej woli zakupu" - pisze na stronie internetowej "Architektury-Murator" Julia Dragović, powołując się na informacje uzyskane od rzecznika MKiDN. Jak wyjaśnia, wcześniej ministerstwo przez wiele miesięcy "analizowało sprawę zakupu, został wykonany operat, przeprowadzono analizy, opracowywano strategie".
Decyzja ta dla wielu osób zainteresowanych losem domu Książków może być zaskoczeniem. Wcześniej słychać było głosy, jakoby MKiDN było zainteresowane sprawą zakupu willi przy ulicy Chopina w Tarnowie. Zainteresowanie resortu zakupem nieruchomości potwierdzał w Radiu Kraków tarnowski poseł Piotr Górnikiewicz. "Jest duża wola pani minister Cienkowskiej, aby ten dom pozyskać" - mówił wtedy.
W sierpniu 2025 roku powstała też skierowana do MKiDN petycja o zakup obiektu. Pod pismem, w którym czytamy m.in., że "Dom ten jest najbardziej kompletnym znanym w Polsce przykładem jednorodzinnej willi powstałej mimo licznych ograniczeń narzucanych w czasie PRL-u (...). Wobec braku analogicznych przykładów zachowanie i przyszłe udostępnienie willi doktora Książka jest naszym zdaniem koniecznością, obowiązkiem wobec przyszłych pokoleń", podpisało się ponad trzy tysiące osób.
Wielu miłośników powojennej architektury scenariusz zakupu willi przez ministerstwo uznawało więc nie tylko za pożądany, ale - z uwagi na to, jaki rozgłos zyskała sprawa - realny. Teraz jednak jej przyszłość znów staje pod znakiem zapytania.
Obecna cena sprzedaży domu przy ulicy Chopina 16 w Tarnowie to 4 mln 700 tys. zł.
Jak czytamy w ogłoszeniu: "Spadkobiercy podkreślają, że zależy im na znalezieniu inwestora, który doceni wartość historyczną i architektoniczną budynku oraz uniknie nieprzemyślanych modernizacji mogących zniszczyć styl".
Dom Książków - dlaczego jest nazywany "najpiękniejszym domem z PRL"?
Dom małżeństwa Barbary i Stanisława Książków został wzniesiony na działce przy ul. Chopina 16 w Tarnowie w latach 1967-1977. Zaprojektowany przez krakowskiego architekta Wojciecha Pietrzyka stanowi przykład dzieła totalnego, w którym wszystkie elementy - począwszy od kształtu bryły po wyposażenie pomieszczeń - stanowią integralną całość.
Dom w swej formie czerpie z najlepszych wzorców modernistycznej architektury, obejmujących rozwiązania takie jak płaski dach, uniesienie górnej kondygnacji na słupach czy duże przeszklenia. Doktryna ta zostaje jednak twórczo przekształcona i uzupełniona poprzez zastosowanie barwnych materiałów (powtarzający się motyw stanowią akcenty fioletowe, czerwone i pomarańczowe), nietypowych układów okien oraz przede wszystkim bogatych, mozaikowych zdobień.
Mimo zaawansowanej formy architektonicznej i artystycznej dom przy Chopina 16 w Tarnowie jest przede wszystkim funkcjonalny, zaprojektowany tak, by w pełni odpowiadać na potrzeby swoich mieszkańców. Jego parter mieści pomieszczenia gospodarcze, na piętrze ulokowano zaś gabinet RTG (inwestor, Stanisław Książek, był radiologiem), salon z antresolą i kuchnię. Na najwyższym poziomie znalazły się zaś pokoje prywatne i łazienka.
Dom, mimo że powstawał w czasach niedoboru, mógł się pochwalić luksusowym wyposażeniem. W jego wykończeniu zastosowano materiały takie jak marmur i czeczota. Ekstrawagancją, jak na owe czasy, był wysoki na dwie kondygnacje salon z gigantycznymi przeszkleniami, szafy ukryte w ścianach, maleńka lodówka w salonie, a także… kabina prysznicowa (niektórzy twierdzą, że pierwsza w Polsce). Ciekawostką zaś było okienko łączące sypialnię rodziców i pokój dzieci, przez które dorośli mogli czuwać nad zabawą swoich pociech.
O randze obiektu świadczy też fakt, że do jego wykończenia zaproszono wybitnych twórców - Helena i Roman Husarscy wykonali nie tylko mozaiki, ale również ceramikę w części kuchennej, autorstwo kominka zaś przypisuje się Bronisławowi Chromemu.
Kilkadziesiąt lat po zakończeniu budowy Stanisław Książek w wywiadzie z Ewą Łączyńską-Widz, opublikowanym w książce "Tarnów. 1000 lat nowoczesności", tak mówił o tej realizacji: "Cieszy nas cały dom, bo jest bardzo przyjazny, mieszka się w nim bardzo dobrze. Najwięcej czasu spędzamy w pokoju dziennym".
Jaka przyszłość może czekać dom Książków?
Dom, tak różny od standardowych realizacji tego okresu, budził ciekawość od momentu swojego powstania. Fascynował nie tylko mieszkańców Tarnowa (po mieście krążyła ponoć legenda, że w podziemiach lub na dachu budynku znajduje się basen), ale i miłośników architektury.
"Dom Książków jest ewenementem na skalę kraju. Nie przypominam sobie domu prywatnego z tych czasów w Polsce zbudowanego z takim rozmachem i fantazją. (...). Kiedy zobaczyłem go pierwszy raz, nie wiedziałem, czy to dom z początku lat 90., czy brawurowo wyremontowany dom z lat 50." - mówił o nim Grzegorz Piątek w książce "Tarnów. 1000 lat nowoczesności".
"Lubię zapominać, że ten dom tam jest. Mam tak za każdym razem, gdy jestem w Tarnowie. Włóczę się po mieście i po prostu na niego trafiam. (...). Czasem mam wrażenie, że to on mnie znajduje w mieście, a nie ja jego. Gdy będziecie w Tarnowie, zapomnijcie, że przy Chopina 16 jest zaprojektowany przez Wojciecha Pietrzyka dom Państwa Książków. Modernistyczny majstersztyk, splot budynku i ogrodu dopracowany w najdrobniejszych detalach. Po prostu powłóczcie się po mieście, a on was znajdzie" - pisał o nim Filip Springer (cyt. za serwisem Tarnów Nasze Miasto).
Nic więc dziwnego, że gdy został wystawiony na sprzedaż, podniosły się głosy, że warto byłoby zadbać, by w przyszłości stanowił miejsce otwarte, dostępne do zwiedzania dla wszystkich zainteresowanych. Podnoszono propozycje, by stworzyć w nim galerię sztuki, miejsce rezydencji dla artystów lub włączyć go do projektu Iconic Houses - sieci zrzeszającej domy-muzea. Czy plany te, mimo decyzji MKiDN, uda się zrealizować? Czas pokaże.
To, co miały nasze babcie, dziś znów zachwyca. Kredens, porcelana, koronkowe obrusy - rzeczy, które jeszcze niedawno wydawały się staroświeckie, wracają do łask. Niektóre - zwłaszcza te z PRL są poszukiwane przez kolekcjonerów. Zobacz na styl.interia.pl, jak wnieść do swojego domu odrobinę dawnych czasów w nowoczesnym wydaniu.
