Znany budynek zostanie zamknięty na 5 lat. Krakowską ikonę modernizmu czeka wielki remont

Tekst jest częścią akcji "Polska Niezwykła" - cyklu, realizowanego przez redakcję Lifestyle portalu Interia, w ramach którego przybliżamy najróżniejsze miejsca, zjawiska i fenomeny naszego kraju.

Idzie nowe, a przygotowania już trwają. Gmach główny Muzeum Narodowego w Krakowie to jeden z najbardziej znanych budynków w mieście. Uchodzi za jedną z najważniejszych ikon modernizmu wpisaną w krajobraz stolicy Małopolski. Niebawem monumentalny obiekt przejdzie niemałą metamorfozę, zwłaszcza od środka.

Instytucja przygotowuje się do wielkiego remontu. Andrzej Szczerski, dyrektor MNK w rozmowie z Interią przyznaje, że plan działania jest, a jego realizacja zależy od terminu przyznania środków.

- Kalendarium prac? Na razie hipotetyczne. Musimy otrzymać potwierdzenie finansowania całego procesu projektowego i remontowego. Przy założeniu, że pojawi się w najbliższych miesiącach, to w 2027 roku ogłosimy konkurs architektoniczny. Po rozstrzygnięciu, w oparciu o zwycięski projekt, czeka nas stworzenie koncepcji architektoniczno-budowlanej. Do tego dochodzi kwestia relokacji pracowników i zbiorów. Całość zajmie zapewne dwa lata. W pierwszej połowie 2030 roku moglibyśmy rozpocząć inwestycję. Gmach Główny zostanie zamknięty na około pięć lat. W ten czas wliczamy też ponowne wprowadzenie się do obiektu - informuje Andrzej Szczerski.

Specjalną opieką będą otoczone również muzealne zbiory. Na czas remontu należy zapewnić im nie tylko odpowiednie miejsce przechowywania, ale i ochronę konserwatorską. Część zbiorów zostanie przetransportowana do magazynów należących do instytucji w Krakowie i okolicach, w tym do Zamku w Spytkowicach. Dyrektor przyznaje, że na czas prac planowane jest wypożyczenie najcenniejszych dzieł, których nie będzie można pokazać w innych przestrzeniach MNK, do innych instytucji.

- To powszechna praktyka przy tak dużych projektach renowacji. Muzea swoje arcydzieła starają się prezentować w innych miejscach po to, żeby publiczność miała do nich stały dostęp - wyjaśnia. Wyzwaniem jest również przeprowadzka pracowni konserwatorskich, co jest - jak przyznaje dyrektor - skomplikowanym zadaniem. Nie mogą mieścić się one w przypadkowym biurowcu, ale w odpowiednio przystosowanej i zabezpieczonej przestrzeni.

Plany remontu budynku nie są nowe. Już w 2015 roku ogłoszono konkurs na przebudowę. Zwycięski projekt zakładał m.in. restaurację z tarasem widokowym na dachu budynku, utworzenie nowych sal wystawienniczych czy sali kinowej w podziemiach. Do realizacji jednak nie doszło. Teraz potrzebny jest nowy projekt, który będzie dostosowany do współczesnych wymogów.

- Budynek jest nieprzygotowany do pełnienia funkcji współczesnego gmachu muzealnego z wielu względów. To przede wszystkim funkcjonalność, czyli brak podstawowych urządzeń do szybkiego i łatwego przemieszczenia dzieł sztuki, brak nowoczesnych urządzeń umożliwiających utrzymanie odpowiednich warunków konserwatorskich i eliminacji negatywnych czynników środowiskowych. Kolejna kwestia to logistyka, czyli system korytarzy, dróg ewakuacyjnych, wydzielanie dodatkowych miejsc dla przechowywania dzieł sztuki, zarówno magazynów jak i magazynów podręcznych, adekwatne połączenie ich z pracowniami konserwatorskimi, wydzielenia odpowiedniej przestrzeni biurowej. A przede wszystkim chcemy zapewnić nowe przestrzenie ekspozycyjne i miejsca dla publiczności. Powinny powstać galerie, gdzie pokażemy jeszcze więcej arcydzieł z naszej kolekcji, musimy zapewnić miejsca do działalności edukacyjnej, nową przestrzeń dla biblioteki. Potrzebny jest wewnętrzny dziedziniec, duża księgarnia, restauracja, kawiarnia i sala widowiskowa. Na to wszystko nakładają się wymogi klimatyczne. Obiekt nie jest dostosowany do współczesnych warunków, które muszą spełniać budynki publiczne, czyli przede wszystkim bezemisyjności i energooszczędności - wyjaśnia dyrektor MNK w rozmowie z Interią.

Szczerski podkreśla, że przebudowa to gwarancja funkcjonowania muzeum co najmniej na kilka dekad. - Taki remont robi się niejednokrotnie raz na stulecie. Musimy wszystko dokładnie przeanalizować i przygotować się na powiększającą się kolekcję i zapewnić nowe przestrzenie ekspozycyjne na kolejne dziesięciolecia - podkreśla.

Pierwszą siedzibę powołanego w 1879 roku uchwałą Rady Miasta Krakowa Muzeum Narodowego były Sukiennice. Dopiero po latach, w 1921 roku powołano Komitet Budowy MNK jako Pomnika Wolności. Projekt gmachu zlecono Adolfowi Szyszko-Bohuszowi - nie udało się go jednak zrealizować. Pierwsze łopaty pod budowę monumentalnego budynku wbito dopiero w 1934 roku.

Warto dodać, że obiekt miał się wpisywać w ideę tzw. Wielkiego Krakowa, która doczekała się realizacji w okresie międzywojennym. Na czym polegała? Po zachodniej stronie miasta zaczęto budować główną oś, czyli Aleję Trzech Wieszczów. Miały przy niej powstawać najważniejsze budowle użyteczności publicznej. Jednym z pierwszych projektów była koncepcja wzniesienia u wylotu ul. Wolskiej (obecnie ul. Piłsudskiego) Pomnika Wolności, czyli nowej siedziby muzeum. Gmach, którego budowa była ogromnym przedsięwzięciem budowlano-finansowym, miał wprowadzić instytucję w nową epokę.

Na ogłoszony w 1933 roku konkurs napłynęło ponad 20 prac. Główną nagrodę przyznano warszawskiemu zespołowi, w skład którego wchodził Bolesław Schmidt, Juliusz Dumnicki i Janusz Juraszyński. Za projekt wykonawczy odpowiadali Czesław Boratyński i Edward Kreisler oraz wspomniany Szmidt. Na realizację przeznaczono 5 mln zł. Spora część środków pochodziła ze składki publicznej, którą reklamowały wydawnictwa Ilustrowanego Kuriera Codziennego. Prace przerwał wybuch drugiej wojny światowej - gdy się rozpoczynała, budowa była zaawansowana w 60 proc.

Niemcy stworzyli w gmachu kasyno i zniszczyli gotowe wnętrza. Wprowadzili też zmiany w wyglądzie elewacji. Po zakończeniu wojny obiekt zdecydowano o i przywróceniu gmachu do stanu sprzed okupacji i rozbudowie. Działania wznowiono w drugiej połowie lat 50.

- Proporcje budynku nawiązują do pierwotnego projektu, ale układ wnętrza jest zupełnie inny, łącznie z fasadą północną, od strony Biblioteki Jagiellońskiej która jest niemal całkowicie przeszklona. Początkowo miał się tam znajdować dziedziniec zewnętrzny z rotundą i osobne wejście. Dzisiejszy budynek nie jest w pełni tym, który był projektowany w połowie lat 30. Na jego przykładzie widać, że historia weryfikuje plany architektoniczne takich obiektów

- ocenia dyrektor MNK.

Do wykonania elewacji gmachu wykorzystano triasowy dolomit (najprawdopodobniej z Libiąża). Schody wykonano natomiast z wołyńskiego klesowitu, a posadzka holu i sali wystawowej na parterze jest wyłożona górnojurajskim wapieniem z Morawicy.

Według pierwotnych planów, prace miały się zakończyć w 1944 roku, ale wojenna zawierucha skutecznie je pokrzyżowała. Ostatecznie, budowa dobiegła końca w 1989 roku.

- Gmach to największy zbudowany od podstaw budynek muzealny, który jak dotąd powstał w Krakowie. Znakomicie reprezentuje tendencję monumentalnego modernizmu łączonego z klasycyzmem, tak charakterystycznego dla drugiej połowy lat 30. w Polsce. Jest jednym z najlepszych przykładów monumentalnej architektury, która miała świadczyć o znaczeniu instytucji finansowanych wtedy przez państwo i obywateli - zwraca uwagę Szczerski.

- Znakomite proporcje, minimalistyczna dekoracja i klasa architektoniczna projektu. Gmach MNK jest dominantą urbanistyczną, wokół której jest kreowana nowa przestrzeń w tej części miasta - z widokiem na Kopiec Kościuszki i inne budynki związane z kulturą i edukacją znajdujące się w pobliżu. Ważny jest też zwrot w stronę placu między gmachem a dawnym hotelem Cracovia. To wszystko składa się na wartość budynku jako dzieła architektonicznego - podsumowuje w rozmowie z Interią dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie.

***

O akcji "Polska Niezwykła"

Czy tylko w wakacje można odkrywać kraj? W żadnym wypadku! Zapraszamy was do "Polski Niezwykłej", krajoznawczego cyklu redakcji Lifestyle portalu Interia. W publikowanych co dwa tygodnie artykułach pokażemy Wam zakątki i atrakcje, o których słyszeli nieliczni, przedstawimy postacie pasjonatów i ludzi o niezwykłych umiejętnościach, skosztujemy specjałów z regionalnych kuchni i sprawdzimy, jak małe, lokalne inicjatywy, potrafią wywoływać wielkie zmiany. Zobacz, jak niezwykła może być Polska.

Jeśli lubisz być na bieżąco z trendami i tematami, które naprawdę mają znaczenie, Styl Interia to dobre miejsce na dalszą lekturę. Zajrzyj po więcej artykułów i wybierz coś dla siebie.