Polacy mieli szanse na Nobla w 1975 r. Ujawniono archiwalne dokumenty
W 1975 roku na liście nominowanych do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury znalazły się dwa polskie nazwiska. Po 50 latach, na początku stycznia 2026 roku Akademia Szwedzka ujawniła archiwa dotyczące zgłoszonych kandydatur.
Polscy kandydaci do Nagrody Nobla w 1975 roku
Dwaj polscy literaci, których nazwiska znalazły się na liście nominowanych do Nagrody Nobla w 1975 roku, to Tadeusz Różewicz i Józef Mackiewicz.
Józef Mackiewicz został nominowany po raz pierwszy do literackiej Nagrody Nobla w 1975 roku przez prof. Jadwigę Maurer z Uniwersytetu w Kansas (USA).
W przypadku Tadeusza Różewicza nie była to jego pierwsza nominacja. Na listę kandydatów trafiał już w 1968 roku. Nie był jednym Polakiem zgłoszonym wówczas do Nagrody Nobla. Oprócz niego wśród nominowanych znaleźli się: Witold Gombrowicz, Zbigniew Herbert, Sławomir Mrożek oraz Kazimierz Wierzyński. Kolejny raz na liście nominowanych nazwisko Różewicza znalazło się w 1973 roku za sprawą prof. Józefa Trypućko z Uniwersytetu Uppsalskiego (Szwecja). Językoznawca był też autorem nominacji dla Tadeusza Różewicza w 1975 roku. Obok Trypućko, kandydaturę poety zgłosił też w 1975 roku prof. Nilsa Ake Nilssona z Uniwersytetu Sztokholmskiego (Szwecja).
Odtajnione archiwa
Tadeusz Różewicz miał być też poważnie brany pod uwagę jako kandydat do literackiej Nagrody Nobla w 1980 roku, ale zdobył ją wówczas innych Polak - Czesław Miłosz. Nie wiadomo jednak oficjalnie czy Różewicz lub Mackiewicz byli nominowani do Nagrody Nobla w późniejszym terminie, gdyż według polityki Akademii Sztokholmskiej raport z procesu wyboru zwycięzcy Nagrody Nobla publikowany jest po upływie 50 lat. Tym samym, na początku stycznia 2026 roku zostały opublikowane archiwa z 1975 roku, które dostępne są w Bibliotece Noblowskiej, a lista nazwisk nominowanych literatów został opublikowana również na stronie internetowej Akademii.
Zwycięzca z 1975 roku
Na liście nominowanych do literackiej Nagrody Nobla w 1975 roku znalazło się 114 nazwisk, za najsilniejszych kandydatów uważano Grahama Greene'a (Wielka Brytania), Saula Bellowa (USA), Doris Lessing (Wielka Brytania) oraz Nadine Gordimer (RPA). Jednak żaden z kandydatów nie zyskał przeważającej liczby głosów. Wówczas jury zdecydowało, że zamiast dzielić nagrodę na dwie osoby (co zdarzało się wielokrotnie w historii Nobla) wręczy ją Eugenio Montale. Wybór włoskiego poety był więc rozwiązaniem kompromisowym. Montale otrzymał Nobla za:
“Za wyjątkową poezję, która z wielką wrażliwością artystyczną interpretuje wartości ludzkie pod znakiem pozbawionego złudzeń spojrzenia na życie”
Tadeusz Różewicz - "poeta ściśniętego gardła"
Tadeusz Różewicz urodził się w 1921 roku, a pierwsze wiersze publikował już przed wojną, ale za jego debiut poetycki uważa się "Niepokój". Był jednym z pierwszych polskich poetów, który poruszał temat wojny, okrucieństwa i samotności jednostki w powojennym świecie. Jego poezja była odarta z patosu, rzeczowa i do bólu prawdziwa. Nazywano ją "poezją ściśniętego gardła". Tadeusz Różewicz był też dramaturgiem, któremu polska sztuka zawdzięcza nowy typ bohatera - biernego, nieokreślonego, trwającego w wewnętrznym chaosie. Jego najsłynniejszym dramatem jest "Kartoteka". Tadeusz Różewicz zmarł w 2014 roku.
Józef Mackiewicz - pisarz zbuntowany
Józef Mackiewicz urodził się w 1902 roku. W całej jego twórczości widoczne było kwestionowanie oficjalnych autorytetów. Przed wojną krytykował politykę sanacyjną, po wojnie przyjął silnie antykomunistyczną postawę, co przejawiało się w jego twórczości. Pisarz nie przestał publikować podczas wojny, co wzbudziło podejrzenia o kolaborację z Niemcami. Józef Mackiewicz był twórcą zbuntowanym, niepokornym i kontrowersyjnym. Uznanie zyskał dopiero po 1989 roku, czyli 4 lata po śmierci - nie dożył końca PRL-u. Józef Mackiewicz zajmował się nie tylko pisarstwem, publikował też reportaże ze swoich wędrówek po Kresach, był znany w środowisku ornitologicznym.
