"Wszyscy mówili, że będzie trudno". Zakonnik zdradził, jak wyglądają święta

Boże Narodzenie spędzamy zazwyczaj w gronie najbliższych, a tradycje i zwyczaje przeplatane są licznymi spotkaniami rodzinnymi. Osoby konsekrowane spędzają święta we wspólnocie, ale świeccy niewiele wiedzą na temat realiów panujących w zgromadzeniach zakonnych. Czy Boże Narodzenie za murami klasztoru wygląda inaczej? O to zapytałem członkinię Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety (elżbietankę) oraz członka Zakonu Braci Mniejszych (franciszkanina).

- Wszyscy mówili, że będzie trudno, bo poza rodziną święta wyglądają inaczej - wspomina swoje pierwsze Boże Narodzenie w zgromadzeniu zakonnym franciszkanin. - Było wręcz przeciwnie: wspominam je jako rodzinne, wspólnotowe, familijne - dodaje.

- Przyszłam do klasztoru w pierwszą niedzielę adwentu - wspomina z kolei elżbietanka.
- Szczęka mi opadła z wrażenia i byłam pozytywnie zaskoczona. Adwent w zgromadzeniu jest bardzo głęboki i w sposób szczególny skupiamy się na oczekiwaniu Chrystusa. To proces, który wyjątkowo i duchowo przygotowuje nas do Bożego Narodzenia - dodaje.

Przez cztery tygodnie poprzedzające Boże Narodzenia, katolicy przygotowują się na ponowne narodzenie Chrystusa. Rokrocznie parafie organizują rekolekcje albo dni skupienia, które mają przygotować wiernych do radosnego świętowania. Czasami trudno jednak o skupienie się i zwrócenie uwagi na istotę Świąt oraz duchowe przygotowania. Dlaczego? - W świecie, w którym adwent i Boże Narodzenie mieszają się ze sobą praktycznie od listopada, w święta ludzie są już po prostu zmęczeni całą tą otoczką i nie potrafią przeżyć ich osobiście - mówi ojciec zakonny.

Choć zdążyliśmy się przyzwyczaić do tego, że to osoby duchowne przygotowują wiernych do przeżywania Bożego Narodzenia, sami również aktywnie uczestniczą w radosnym oczekiwaniu i duchowych przygotowaniach.

- Każdy klasztor jest inny - zaznacza elżbietanka. - U nas przygotowania duchowe do adwentu to odmawianie przeznaczonej na ten czas liturgii godzin. Są również czytania, śpiewy liturgiczne, modlitwy brewiarzowe - wylicza. - Widać większe skupienie wśród sióstr, zwracamy uwagę na istotę adwentu, a nie na symbolikę. W zakonie panuje wtedy spokój - dodaje.

- Ojcowie w adwencie podejmują dużo inicjatyw duchownych, szczególnie dla parafian - zaznacza franciszkanin. - Również osoby ze zgromadzenia uczestniczą w różnego rodzaju skupieniach - dodaje. - Sam szukam czasu na indywidualne przygotowania do Świąt. Nie tylko jest do moment oczekiwania, ale również zmierzenia się z moimi niedoskonałościami oraz słabościami - wyjaśnia.

Moi rozmówcy zgodnie twierdzą, że w każdym domu zakonnym panują inne zwyczaje, nawet jeśli należą do tego samego Zgromadzenia. Dlaczego? Ponieważ do wspólnoty przyjmowani są ludzie, którzy pochodzą z różnych regionów Polski. To widać np. wtedy, kiedy wszyscy zasiadają do wspólnego stołu i niektóre potrawy mogą wyglądać inaczej niż te, do których przyzwyczajeni są w domach rodzinnych. Elżbietanka i franciszkanin przyznają, że przed samym Bożym Narodzeniem zarządzane są generalne porządki. Ten aspekt jednak nie jest najważniejszy, ponieważ adwent to czas na "sprzątanie duszy" i duchowe przygotowanie się na święta.

Jak czas adwentu wykorzystują jeszcze siostry zakonne? To także zacieśnianie więzi we wspólnocie. - Na początku adwentu każda z nas losuje sobie tzw. dzieciątko - mówi. Chodzi o jedną z sióstr z naszego domu, za którą będzie duchowo odpowiedzialna -Oczywiście przez cały adwent modlimy się tę osobę, ale nie tylko. "Dzieciątko" otaczamy dyskretną opieką, ale tak, aby się nigdy nie zorientowała. Może być to dobre słowo, pomoc w obowiązkach albo np. wyręczenie w codziennej pracy. Trzeba to zrobić tak, aby ta osoba nie wiedziała, kto jest jej "opiekunką". Dopiero w trakcie dzielenia się opłatkiem, wyjawiamy, kto kogo wylosował - wyjaśnia.

Oprócz duchowego wymiaru przygotowań do Bożego Narodzenia, równie ważne są prace w świątyniach. Piękne dekoracje pomagają w radosnym przeżywaniu narodzenia Chrystusa, a w wielu kościołach ustawiane są szopki. Tę tradycję zapoczątkował św. Franciszek, ponieważ chciał w ten sposób przybliżyć tajemnicę narodzenia ludziom prostym. Choć w każdym kościele zwyczaj ustawiania szopek szybko się przyjął i jest kultywowany do dziś, to w kościołach klasztornych franciszkanów są one monumentalne.

- Już w połowie adwentu stawiane są w naszych klasztorach wielkie konstrukcje - mówi franciszkanin. - Wypełniają one szczelnie prezbiterium naszego kościoła, które oddzielone jest wielkim tłem. Na niej ustawiamy ogromne figury, zdobienia oraz iluminacje - dodaje. Zakonnik zaznacza, że w niektórych parafiach franciszkańskich co roku zmienia się nie tylko aranżacja stajenki, ale dodawane są różne, nowe elementy, które są odniesieniem do tego, co akurat dzieje się na świecie. - Punktem kulminacyjnym jest uroczyste przyniesienie w trakcie pasterki figurki Jezusa do żłobka, któremu towarzyszy śpiewanie kolędy - mówi franciszkanin. - To wyjątkowy i bardzo podniosły moment, który ma na celu nie tylko podtrzymywanie tradycji, ale także uwielbienia Boga, bo to jemu należy się chwała.

Jak wygląda wieczerza wigilijna w zakonie? Tutaj nie ma wielkiego zaskoczenia, ponieważ nie różni się znacząco od tego, jak celebrują ją osoby świeckie. Siostra przyznaje, że wieczerza jest prawie taka sama, jak w milionach polskich domów. - Mamy typowe dania wigilijne - przyznaje. Jak jednak mówi, wigilia rozpoczyna się w kapitularzu, czyli w pomieszczeniu, w którym obywają się zebrania zakonne. Tam następuje wprowadzenie, któremu przewodniczy siostra przełożona. Czasami wystawiane jest również jakieś przedstawienie, organizowane przez młodsze siostry. To również miejsce łamania się opłatkiem. - Istnieje w naszym zgromadzeniu zwyczaj, że nie zasiądziemy od wigilijnej wieczerzy, dopóki nie nakarmimy potrzebujących, którzy żyją wokół nas. Dlatego rokrocznie, 24 grudnia, organizujemy spotkanie świąteczne dla wszystkich ludzi samotnych w trudnej sytuacji materialnej, aby oni otrzymali chociaż namiastkę rodzinnych świąt - wyjaśnia elżbietanka.

U franciszkanów wigilia nie jest zaskakująca, ale czasami zdarzają się wyjątki. - W klasztorze spotykają się osoby, które wywodzą się z różnych kultur. Niekiedy członkowie zgromadzenia pochodzą z różnych zakątków Polski, ale zdarzają się także bracia z zagranicy. Od pewnego czasu w naszym domu Boże Narodzenie spędzamy z dwoma rodzinami z Ukrainy, ale obecni są także wolontariusze z Ameryki Południowej: Argentyny i Brazylii. Co ciekawe, pomimo tego, że to katolickie kraje, ich kultura jest uboga, jeśli chodzi o tradycję bożonarodzeniową - zauważa zakonnik. - To dla nich takie większe święto, bardziej uroczyste, jednak nie jest tak bogate, jak w Polsce - mówi.

Symboliczne dzielenie się opłatkiem rozpoczyna wieczerzę wigilijną. Połączone jest także ze składaniem sobie życzeń w gronie rodzinnym. Dla niektórych może być to moment krępujący, zwłaszcza wtedy, kiedy nie wiemy, co życzyć najbliższym. Zapewne nieraz usłyszymy: "zdrowia", "szczęścia", "bogactwa". Niekiedy łamanie się opłatkiem to moment przebaczenia, wdzięczności, ale także i skruchy za wypowiedziane przez cały rok słowa. Dzielenie się opłatkiem to także tradycja, która istnieje w zakonach.

Czego życzą sobie elżbietanki? - Słowa są bardzo indywidualne. Składanie życzeń to moment, kiedy mówi się dużo o duchowości. To, co usłyszałam od sióstr, jest zawsze wyjątkowe. Nigdy wcześniej takich dobrych słów nie usłyszałam przed wstąpieniem do klasztoru. Życzenia są naprawdę z sensem i mówiące o istocie tego, co jest dla chrześcijan ważne - mówi siostra.

Czego życzą sobie franciszkanie? - Trzeba pytać każdego brata indywidualnie. Jednak to dobry moment na pojednanie, na przeproszenie za jakieś momenty, które nie zawsze były odpowiednie. Ja zawsze staram się podziękować za posługę, za działanie w naszej wspólnocie. Zawsze wyrażam wdzięczność moim współbraciom. Dla mnie istotne w życzeniach jest to, żeby te święta były bardzo duchowo i głęboko przeżyte. Oby to było konkretne spotkanie z Bogiem.

Święta w zakonie to nie tylko czas na pogłębiania więzi z Bogiem. Zarówno franciszkanie, jak i elżbietanki, są zgromadzeniami otwartymi. Mogą sobie pozwolić na krótkie odwiedziny swoich rodzin, jednak w Boże Narodzenie to dzielenie czasu ze swoimi współbraćmi i współsiostrami. - Są klasztory, w których jest więcej czasu na spędzanie czasu razem - wyjaśnia franciszkanin. - Zazwyczaj jesteśmy bardzo aktywni przed Bożym Narodzeniem i w święta, dlatego trzeba odpocząć i zwolnić - dodaje. - Czasami życie w klasztorze nagle zamiera i panuje wtedy uroczysta cisza - opowiada zakonnik.