W skrócie
- Zupa pho to zestawienie kilku składników, takich jak makaron, mięso, świeże zioła i aromatyczny bulion, które w różnych miejscach Wietnamu tworzą odmienne warianty tego dania.
- Pho pojawiła się w Wietnamie na początku XX wieku, ewoluując od prostego ulicznego posiłku do zupy z wieloma regionalnymi wersjami i oficjalnym świętem obchodzonym 12 grudnia.
- Warianty pho różnią się w zależności od regionu – północny Wietnam preferuje klarowny, wytrawny bulion i minimalną ilość dodatków, podczas gdy południowa część kraju stawia na słodszy smak, intensywniejszy aromat i bogatsze dodatki.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Jest duszny poranek w samym sercu hanojskiego Starego Miasta. Siadam na małym plastikowym stołeczku. Kolana mam niemal pod brodą. Przede mną miska, obok wąski chodnik i ulica, po której nieustannie przejeżdżają skutery. Patrzę na garnki z bulgoczącym bulionem. Para ucieka spod pokrywki. Ktoś miesza wywar, ktoś układa makaron ryżowy, ktoś kroi mięso. Lokalni sprzedawcy muszą nakarmić tysiące ludzi, którzy swój dzień zaczną od aromatycznej zupy. Pho je się tutaj bez ceremonii. Ktoś zatrzymuje się na chwilę, siada, zamawia miskę i po kilku minutach wraca na skuter.

Zupa z kilku składników
Przepis na pho nie jest skomplikowany. To kilka podstawowych składników i czas. Kości, cebula, opieczony imbir, czarny kardamon, cynamon, anyż, goździki. Wielogodzinne gotowanie, zbieranie szumowin, pilnowanie ognia. Wszystko po to, żeby na końcu powstał płyn, który wygląda zupełnie przeciętnie, jest klarowny i lekko tłusty. Wystarczy jednak pochylić się nad garnkiem, by poczuć zapach, który dzięki egzotycznym przyprawom zyskuje specyficzną nutę. Potem wszystko dzieje się już dość szybko. Do plastikowej miski trafia makaron, mięso, zioła. Chochla gorącego bulionu wieńczy dzieło. Kolejne osoby siadają na plastikowych stołeczkach.
Pho nie ma wielowiekowej tradycji, pojawiło się w Wietnamie na początku zeszłego wieku. To wtedy nazwę zupy odnotowano w słowniku francusko-wietnamskim, a sprzedawcy pho uwiecznieni zostali na rysunkach dokumentujących codzienne życie Hanoi. Przed okresem kolonialnym Wietnamczycy rzadko jedli wołowinę, używając bydła głównie do pracy w polu. Dopiero zapotrzebowanie francuskich osadników zwiększyło dostępność wołowiny i kości wołowych. Początkowo pho sprzedawano świtem i zmierzchem z drewnianych nosideł noszonych przez mężczyzn. Pierwsze stoiska powstały w Hanoi w latach 20., dekadę później wprowadzono wersję z lekko podgotowaną wołowiną. Gdy w 1939 wprowadzono ograniczenia uboju bydła do bulionu dodawano kurczaka, tak powstało pho ga.

Wszystkie smaki pho
Dziś pho ma dziesiątki odmian, ma też swoje święto - 12 grudnia jest oficjalnie ustanowionym przez wietnamskie władze dniem pho. Każdy region ma własną metodę przygotowania zupy. Zmienia się mięso, ilość przypraw, dodatki, sposób podania, ale podstawą dobrego pho wciąż pozostaje aromatyczny bulion. Raz jest delikatny, raz słodkawy, raz korzenny. W Hanoi zupa jest raczej oszczędna. Bulion powinien być klarowny, smak wyważony, przyprawy nie mogą dominować nad całością.
Kilka tygodni wcześniej podróżując przez północną prowincję Ninh Binh zjadłam jeszcze inne pho. Na wietnamskiej wsi znikają miejskie arterie, skutery i tłum. Są za to niekończące się pola ryżowe, wapienne góry, świątynie ukryte wśród lasów i rodzinne restauracje, w których pho nikt nie traktuje jak kulinarnej ikony kraju, ani nie serwuje jak w Hanoi drinków inspirowanych jej smakiem. Ot zwykła zupa, codzienny posiłek.
W jednym z takich miejsc wita mnie wietnamska staruszka, ma siwe włosy upięte w kok i twarz, na której uśmiech pojawia się, zanim zdążę cokolwiek powiedzieć. Choć słowa okazują się zbędne, bo obie nie rozumiemy, co mówi ta druga. Kilka gestów wystarczy jednak, by po chwili na moim stoliku pojawiła się miska z gorącą zupą.

Gdy w 1954 roku kraj podzielono wzdłuż 17 równoleżnika, uciekający przed komunistycznym reżimem z północy zabrali na południe swoje tradycje i zwyczaje. Tak pho trafiło do Sajgonu. W byłej stolicy, niedaleko sławnej Poczty Głównej, spotykam Sam. Na swoim straganie sprzedaje pho jak jej mama i babcia, która trafiła tu w połowie XX wieku migrując z Hanoi. Jej pho jest słodkie, ma też dużo więcej ziół, limonkę, kiełki i chili. - W tej zupie jest cała nasza historia - mówi Sam i nie wiem czy chodzi jej o rodzinny przepis, czy o skomplikowane dzieje Wietnamu, które okazują się nieco prostsze, kiedy patrzy się na nie przez pryzmat garnka z parującym bulionem.
Para buch, pho do miski
Na północy pho jest powściągliwe. Bulion pozostaje klarowny, wytrawny i subtelny, a jego smak opiera się przede wszystkim na długo gotowanych kościach wołowych. W misce ląduje niewiele dodatków: szczypiorek, cebula, kolendra, czasem jajko.
Na południu wszystko robi się bardziej intensywne. Bulion jest słodszy, często doprawiony cukrem, bardziej aromatyczny i mniej klarowny. Do miski trafia mięso, a obok niego cały talerz świeżych dodatków: kiełki fasoli mung, tajska bazylia, chili i limonka. Na stole czekają sosy, więc każdy może skomponować zupę po swojemu. Nawet makaron jest inny, na północy nieco szerszy niż na południu.
Różnica jest widoczna także w mięsie. Północ trzyma się klasyki: wołowiny i kurczaka. Południe pozwala sobie na więcej do pho trafiają też kulki mięsne, ścięgna czy flaczki.
Gdy ruszam jeszcze dalej na południowy zachód miejscowi ostrzegają mnie, że Phu Quoc to taka turystyczna wydmuszka udająca "prawdziwy Wietnam". Tymczasem właśnie tutaj trafiam na miejsca, w których tradycja, także kulinarna, wciąż ma się dobrze. Turyści z resortów rzadko tu zaglądają. Wybierają restauracje, gdzie bez trudu z menu dostępnego w kilku językach zamówią burgera, pizzę czy pastę. Na wyspie każde pho jest inne - jedno oszczędne na styl północny, inne bogate i aromatyczne jak w dawnej stolicy. Mieszają się tu techniki, smaki i fantazja. Każda miska jest trochę inna. Jedna przypomina Hanoi, druga Sajgon, trzecia powstaje z tego, co kucharz akurat ma pod ręką.

Najczęściej wracam do mojej pierwszej wietnamskiej miski. Hanoi, stołek, kolana pod brodą, skuter przejeżdżający tak blisko, że czuję go na łokciu. Z miski bucha para, pachnie anyżem i opieczonym imbirem, gdy parzę sobie język, bo cierpliwość nie jest moja mocną stroną. Podczas wietnamskich podróży były miski słodsze, bardziej zielone, z limonką i chili, które miały w sobie lokalny koloryt, ale jednak ta pierwsza, z wyglądu zupełnie przeciętna, została mi w głowie i kubkach smakowych najdłużej i to ją jedząc pho w dowolnym zakątku świata traktuję jako wzorzec doskonałej wietnamskiej zupy.
***
O jedzeniu, czyli o życiu to autorski cykl wywiadów i artykułów skupiony wokół kultury kulinarnej. Przeczytacie tu o inspiracjach i osobistych historiach związanych z jedzeniem. To wędrówka w poszukiwaniu odpowiedzi na pytania: jak jedzenie kształtuje tożsamość, wpływa na relacje międzyludzkie, a bywa, że buduje mosty między, tylko z pozoru, odległymi krainami, aby na koniec stać się pretekstem do odkrywania siebie i świata.
Aga Maciaszek - pasję do poszukiwania nowych smaków i zapachów łączy z miłością do podróżowania i zamykania jedzenia w apetycznych kadrach. Wierzy, że kulturę można opowiedzieć językiem smaku. Zawsze ciekawa ludzi i ich historii.
Zainspiruj się i zaplanuj swoją kolejną podróż. Nawet krótka wycieczka może zmienić perspektywę i dodać energii. Sprawdź, które miejsca w tym sezonie warto odwiedzić na styl.interia.pl/podróże












