Gorlice: To tu rozbłysła pierwsza lampa naftowa na świecie
Pierwsze doniesienia o obecności ropy naftowej na terenie Gorlic pojawiły się już w XVI wieku. Jej właściwości były jednak znane już długo wcześniej - w medycynie ludowej i codziennym życiu stosowano ją do zmiękczania skór, oliwienia narzędzi czy zabezpieczania drewna. Zapotrzebowanie rosło, więc na ziemi gorlickiej pojawili się tzw. "łebacy", którzy z pomocą specjalnych miotełek z włosia z końskich ogonów lub wiązek splecionych traw, zbierali czarną maź z naturalnych wycieków i gołymi rękami wyżymali do wiader.
Z czasem ich ręczna, żmudna praca, otwiera się w nowym oknie okazała się jednak niewystarczająca i w 1791 roku na pograniczu Sękowej i Siar, pojawiły się pierwsze studnie ropne. O bogatych źródłach na terenie Gorlic usłyszał Ignacy Łukasiewicz, lwowski farmaceuta. Postanowił on zamieszkać na ziemi gorlickiej i skupić się na ropnych eksperymentach, które prowadził zresztą już od jakiegoś czasu.

W Gorlicach, w dzierżawionej w budynku ratusza aptece, doszło do jego pierwszego wielkiego sukcesu - Ignacy opracował przepis na naftę doskonałą. Uzyskana w wyniku destylacji złota ciecz świetnie nadawała się jako paliwo do lampy naftowej - dobrze się paliła i nie wybuchała. Łukasiewicz dał się poznać nie tylko jako wielki odkrywca, ale też oddany miastu filantrop i nowoczesny przedsiębiorca. Nie ustawał w pracy nad dalszym doskonaleniem lampy i marzył o tym, by stworzyć produkt bezpieczny w użyciu, powszechnie dostępny i tani.
W 1854 roku w Gorlicach rozbłysła pierwsza na świecie uliczna lampa naftowa, rozsławiając to niewielkie galicyjskie miasteczko, dziś dumnie nazywane przez mieszkańców "Miastem Światła".
Na pamiątkę tego wydarzenia w mieście postawiono kapliczkę Jezusa frasobliwego - replikę pierwszej naftowej lampy ulicznej, która zapłonęła w tym miejscu, na skrzyżowaniu ul. Kościuszki i Węgierskiej.

To przełomowe wydarzenie przyniosło prawdziwy rozkwit przemysłu naftowego na ziemi gorlickiej. W drugiej połowie XIX wieku rozpoczęło się masowe wykorzystanie ropy naftowej. Książę Stanisław Jabłonowski, właściciel kopalni pod Gorlicami, posiadał nadania górnicze i pozyskiwał olej na skalę przemysłową. Cztery lata później, w Siarach powstała pierwsza pozaapteczna destylarnia ropy.
Od 1877 roku w Gorlicach działało Krajowe Towarzystwo Naftowe, a w latach 1882-1886 wydawane było pierwsze na świecie czasopismo naftowe "Górnik".
W latach 1881 - 1886 ziemia gorlicka była już najobfitszym obszarem wydobycia ropy w Galicji, która z imponującą produkcją 40 tys. ton zajmowała trzecie miejsce po Stanach Zjednoczonych i Rosji. Połowa tego wydobycia pochodziła właśnie z Zagłębia Gorlickiego. Ten dynamiczny rozwój regionu przerwała niestety I wojna światowa.
Podczas bitwy pod Gorlicami, w 1915 roku, infrastruktura naftowa w Gorlicach doznała ogromnych strat - spłonęły szyby i zbiorniki, a kluczowe instalacje zostały zdewastowane. Tuż po wojnie wysiłki skupiły się więc na rekonstrukcji kopalń w okolicznych miejscowościach (Siary, Sękowa, Kryg, Lipinki) oraz unowocześnianiu technologii wierceń.
Największy sukces w okresie międzywojennym odniosło przetwórstwo. Wielka rafineria w Gliniku Mariampolskim (wówczas podgorlickiej wsi, dziś dzielnicy Gorlic) została sprawnie odbudowana. W 1928 roku zakład wszedł w skład potężnego koncernu "Małopolska", a gorlicka rafineria osiągnęła szczyt swojej świetności, przetwarzając około 40 proc. ropy naftowej zużywanej w całej Polsce. Produkowano tam nie tylko naftę oświetleniową, ale też zaawansowane oleje smarowe czy asfalty.
Wraz z eksploatacją złóż rosło zapotrzebowanie na zaawansowany sprzęt. Na bazie warsztatów naprawczych stworzonych przez pionierów nafty w okresie międzywojennym rozwijała się fabryka maszyn, która dała początek późniejszej Fabryce Maszyn Wiertniczych i Górniczych "Glinik". Gorlice stały się zagłębiem inżynieryjnym dla całego polskiego przemysłu wydobywczego.
W latach 30. XX wieku, gdy wielkie międzynarodowe koncerny zaczęły przenosić uwagę na bardziej wydajne tereny, dotychczasowe pola naftowe w regionie częściowo zmieniały właścicieli. W 1932 roku lokalne tereny ropne przejęła firma "Magdalena", która z sukcesem kontynuowała wydobycie na poziomie kilkunastu ton dziennie z nowo odkrywanych warstw.
Wydobycie w regionie gorlickim trwało przez kolejnych kilkadziesiąt lat, jednak po II wojnie światowej karpackie złoża zaczęły się bezpowrotnie wyczerpywać. Sama rafineria, działająca później pod nazwą Rafineria Nafty GLIMAR S.A., funkcjonowała aż do przełomu wieków i ogłosiła upadłość w 2005 roku. Dziś naftowe tradycje kultywuje turystyczny Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy, a w krajobrazie Gorlic można wciąż spotkać zabytkowe kiwony pompujące symboliczne ilości ropy.
Zobacz również: Pałac Długoszów w Gorlicach: Architektoniczna perełka z ogrodem jak z baśni
Skansen Przemysłu Naftowego "Magdalena": To tu pielęgnuje się pamięć o nafcie
Skansen Przemysłu Naftowego "Magdalena" został utworzony na terenie dawnej kopalni Magdalena w Gorlicach przy ulicy Lipowej. Został on zaprojektowany w taki sposób, który zapewnia jak najwierniejsze odtworzenie historii gorlickiego zagłębia przemysłu naftowego i zachowanie jego największych pamiątek.
Założycielem skansenu jest ostatni kierownik kopalni - Kazimierz Dudek, Prezes Stowarzyszenia Przemysłu Naftowego i jego kustosz.

W skansenie podziwiać możemy narzędzia i urządzenia, którymi ponad 100 lat temu wydobywano z ziemi ropę, zachwycać się zapierającą dech w piersiach panoramą Beskidu Niskiego i pokłonić się św. Barbarze, patronce ciężko pracujących górników.
Ze zrekonstruowanej kopanki (studnia służąca do wydobywania ropy naftowej) "Ćwiartka" sprzed 1880 roku można też z pomocą "łebaka" "wydobyć" czarne złoto Gorlic. W skansenie można też zwiedzić rekonstrukcję samowypływu oleju skalnego, który gromadzono w tzw. bęsiorach lub łapaczkach.
Pan Kazimierz, prawdziwa encyklopedia wiedzy, chętnie przybliża gościom historię wydobycia ropy naftowej i przedstawia swoje imponujące zbiory.

Festiwal światła w Gorlicach: Prawdziwa wizytówka miasta
By zachować pamięć o gorlickiej nafcie, miasto stworzyło flagową dziś imprezę - Festiwal światła w Gorlicach, organizowany od 2018 roku. Pięć lat później uzyskała ona tytuł Małopolskiej Wizytówki. Festiwal przenosi widzów w magiczny świat barw, światła i muzyki. Ulice, budynki i spory park miejski ożywają wtedy dzięki instalacjom, pokazom świetlnym, koncertom i tańcom z ogniem, przyciągając tysiące turystów, nie tylko z regionu, ale z całej Polski.
Nazwa wydarzenia nawiązuje do hasła "Gorlice Miasto Światła" - marki, którą miasto buduje w oparciu o naftowe dziedzictwo regionu.
Wydarzenie zazwyczaj odbywa się pod koniec sierpnia jako tradycyjne zakończenie wakacji (w tym roku odbyło się w dniach 28 - 29 sierpnia), choć w poprzednich latach bywało też organizowane w innych terminach - np. majówkowe edycje nawiązujące do historii Ignacego Łukasiewicza. Póki co, nie podano jeszcze daty festiwalu w 2027 roku, ale warto trzymać rękę na pulsie!

Zobacz również: Rzeczy, które koniecznie musisz zrobić w Nowym Targu - zachwycającej stolicy Podhala










