Karolina Wachowicz, Interia: Od początku: jak się to wszystko zaczęło i kiedy stało się sposobem na życie?
Sabina Lawrów, Sama przez świat: Byłam dziewczynką, która potrafiła godzinami siedzieć z nosem w atlasie, uczyć się stolic świata i oglądać w niedziele programy Davida Attenborough. Marzyłam, żeby zobaczyć te wszystkie miejsca na własne oczy. Przez długi czas wydawało mi się jednak, że podróżowanie na taką skalę jest poza moim zasięgiem. Po prostu nie miałam na to pieniędzy.
Dużo zmienił wyjazd do Londynu i praca w korporacji. Wreszcie miałam własne środki i świetną bazę wypadową. Zaczęło się niewinnie: od wyjazdów służbowych, a potem krótkich wypadów po Europie. Sama przeprowadzka do Londynu była zresztą pierwszym poważnym krokiem w nieznane i w pewnym sensie moją pierwszą dużą podróżą solo.
Później przyszły dalsze wyprawy: do Nepalu, na Jamajkę, do Kenii, a w końcu na Kilimandżaro. Z każdym wyjazdem coraz wyraźniej widziałam, że pociąga mnie nie tylko samo miejsce, ale też to, co się ze mną dzieje, kiedy wychodzę z codziennej rutyny. W podróży jest mi po prostu lżej. Trzeba się ruszyć, wyjść poza własną bańkę i zaufać, że po drodze wydarzy się coś ciekawego. Zwykle się wydarza.
Nie było jednego dnia, w którym postanowiłam, że od teraz podróże będą całym moim życiem. To przychodziło stopniowo. Z urlopu zamieniły się w mój sposób poznawania świata. Inspirują mnie krajobrazy, miasta, ludzie i ich codzienność. Potrzebuję kontaktu z nowymi miejscami regularnie, tak jak potrzebuję ruchu i zmiany perspektywy.

Odwiedziłaś ponad 100 krajów. Jesteś w stanie spośród swoich podróży wybrać tę jedyną, najważniejszą, najbardziej zmieniającą?
Trudno mi wskazać jedną podróż, bo każda coś we mnie "przestawiała". Nepal był jednym z pierwszych przełomów, a Birma, dzisiejsza Mjanma, przypomniała mi, że z wykształcenia i doświadczenia jestem dziennikarką. Zaczęłam patrzeć na podróże nie tylko jak na odkrywanie świata, ale też jak na okazję do opowiadania o nim przez zdjęcia i historie konkretnych ludzi.
Później była Kuba, na którą trafiłam w czasie pandemii. Miałam poczucie, że obserwuję historię dziejącą się na moich oczach, w kraju, w którym codzienność jest mocno naznaczona sytuacją społeczną i polityczną.
Zamiast jednego przełomu był więc raczej powolny przesuw punktu ciężkości: od chęci zobaczenia jak największej liczby miejsc do potrzeby zatrzymania się, poznania ludzi i zrozumienia, co kryje się za pierwszym wrażeniem. Po ponad stu krajach coraz bardziej ciągnie mnie do podróżowania wolniej i do opowiadania o miejscach czegoś więcej niż to, co znajdzie się w przewodniku.
Opowiedz o przygodzie, podczas której naprawdę poczułaś, że sytuacja wymyka ci się spod kontroli. Co się wydarzyło i jak z tego wyszłaś?
W Norwegii wyszłam w góry na zachód słońca, zakładając, że wieczorem wrócę do samochodu. Zabrałam jednak namiot i śpiwór, na wszelki wypadek. Myślałam, że jeśli zachodu nie będzie widać, to po prostu się prześpię i zostanę na wschód słońca. Ten "wypadek" naprawdę się zdarzył: zerwała się wichura i nie mogłam bezpiecznie zejść. Spędziłam piętnaście godzin w namiocie, sama, bez zasięgu i praktycznie bez snu. Wiatr tak nim szarpał, że obłożyłam go dookoła kamieniami, żeby go nie porwało.
Miałam jedzenie, batony, wodę i schronienie, więc wiedziałam, że jeśli nic się nie zmieni, powinnam dotrwać do rana. Najtrudniejsze było to, że byłam tam zupełnie sama i nie miałam jak się z nikim skontaktować. Rano pogoda w końcu się poprawiła, a na szlaku zaczęli pojawiać się pierwsi ludzie. Zeszłam z duszą na ramieniu, ale przede wszystkim z ogromną ulgą.
To nie była zresztą moja pierwsza taka sytuacja. Wcześniej zimą utknęłam na kilka dni pod Kazbekiem przez załamanie pogody. Takie doświadczenia uczą mnie, że potrafię zachować spokój i zadbać o siebie, nawet kiedy plan przestaje mieć znaczenie.

Czy zdarzyło ci się znaleźć w miejscu, w którym poczułaś prawdziwy strach o własne bezpieczeństwo? Jak wyglądała ta sytuacja?
Takich sytuacji było kilka. W Kenii, Gambii i na Sri Lance zdarzało mi się, że mężczyźni szli za mną przez dłuższy czas i nie chcieli się odczepić. W Mjanmie jeden z nich zaczął się przede mną masturbować. Na Islandii wiatr zepchnął mój samochód z drogi do rowu, a z kłopotu wyciągnęli mnie farmerzy z okolicy.
Na Barbadosie wracałam po zmroku przez mniej turystyczną część miasta, bo chciałam zobaczyć rodzinny dom Rihanny. Jako blondynka mocno się wyróżniałam, a okolica nie wyglądała zachęcająco. Wyjęłam papierosy i zaczęłam częstować nimi napotkanych ludzi. Do dziś nie wiem, czy mi to pomogło, czy po prostu miałam szczęście.
Niebezpiecznie bywało też dużo bliżej domu. W pociągu do Gdańska pijany mężczyzna wyciągnął nóż i zaczął nim machać. Zapytałam, czy może go schować, bo się boję. Odpowiedział, że tylko się popisuje. Kiedy wysiadałam, ten sam człowiek pomógł mi z walizką, co dobrze pokazuje, jak nieprzewidywalne potrafią być takie spotkania.
W takich momentach staram się zachować spokój i szybko ocenić sytuację, ale wiem też, że nie da się wszystkiego przewidzieć.
Przez prawie trzy lata mieszkałaś na Kubie. Co zobaczyłaś tam, czego nie dostrzega turysta przyjeżdżający na tydzień? Czy coś w codziennym życiu Kubańczyków szczególnie Cię zaskoczyło?
Wszyscy mówili, że trzeba jechać na Kubę teraz, bo za chwilę tej Kuby już nie będzie. Pojechałam więc z poczuciem, że obserwuję miejsce w momencie dużych zmian. Sytuacja społeczna i polityczna jest tam bardzo napięta, a codzienne życie wyznaczają problemy, których turysta spędzający tydzień w hotelu może nawet nie zauważyć. Z bliska widać, ile wysiłku kosztuje zwykłe funkcjonowanie, zdobywanie pieniędzy i próba zaplanowania sobie przyszłości. Oficjalne pensje są tak niskie, że ludzie w knajpach żyją głównie z napiwków. A mimo to o pracę w dobrym barze rywalizuje mnóstwo osób.
Kuba to dla mnie jednak nie tylko polityka i kryzys. To przede wszystkim ludzie. Wielu z nich to artyści, którzy malują, piszą i tworzą mimo ograniczonych możliwości. Internet działa słabo, pracy jest niewiele, więc życie towarzyskie toczy się poza ekranem: na ulicach, w domach i barach. Sama zaczepiałam na ulicy nieznajomych, którzy potem okazywali się świetnymi fotografami albo moimi modelami. Właśnie tam widać codzienność, której nie da się poznać podczas krótkiego pobytu.
Kuba jest też jednym z moich ulubionych miejsc do fotografii ulicznej. Historia, kultura, stare samochody i życie rozgrywające się na ulicach dają mi mnóstwo inspiracji. Zależy mi, żeby zachować te obrazy i opowieści, bo wiem, że kraj będzie się zmieniał. Stąd tytuł mojej książki: "Tej Kuby już nie ma".

Było ci dane spotkać kogoś, kto na długo został w twojej pamięci, czegoś cię nauczył?
Jeśli miałabym wskazać jedną osobę, byłaby to moja kubańska przyjaciółka Francys. Jest wszechstronnie wykształcona i inteligentna, do tego odważna i zaradna. Od razu znalazłyśmy wspólny język. Przez lata rozmawiałyśmy o wolności, podróżach i jej marzeniu o życiu poza Kubą. W końcu udało jej się wyjechać i zacząć wszystko od nowa.
Dziś pracuje niemal bez wytchnienia, często na kilku etatach, żeby się utrzymać i odkładać pieniądze na podróże. Nigdy nie marudzi i nie narzeka, tylko działa. Mimo to zawsze znajdzie czas, żeby zadbać o ludzi wokół siebie, także o mnie. Zdążyła już odwiedzić Tajlandię, Indie i Europę. Podróżuje bardzo budżetowo, ale z ogromną radością spełnia marzenia, o których kiedyś tylko rozmawiałyśmy.
Jestem z niej niesamowicie dumna. Jej historia pokazuje, jak różne mogą być punkty startu. Dla mnie podróżowanie stało się wyborem i ucieczką od korporacyjnej codzienności. Dla niej możliwość poznawania świata wymagała ogromnego wysiłku i wiązała się z zupełnie innymi ograniczeniami. Kiedy widzę w internecie podróże pokazywane jako niekończąca się przygoda, przypominam sobie Francys i to, że za każdą historią stoi człowiek, którego droga do wolności może wyglądać zupełnie inaczej.

Zrezygnowałaś z pracy w korporacji, żeby zająć się podróżami i fotografią. Czy był moment, w którym zwątpiłaś w tę decyzję i zastanawiałaś się, czy nie popełniłaś błędu?
Najtrudniejsza była niepewność finansowa. W korporacji co miesiąc wiedziałam, jaką kwotę zobaczę na koncie. Później musiałam nauczyć się łączyć różne źródła dochodu i zaakceptować to, że jeden miesiąc może wyglądać zupełnie inaczej niż kolejny. Nigdy jednak nie żałowałam samej decyzji.
Z czasem zobaczyłam też, że kiedy pasja staje się pracą, zmienia się jej charakter. Podróże, fotografia i tworzenie treści to już nie tylko przyjemność, ale również terminy, zobowiązania i konieczność zarabiania. Mimo to, gdybym miała zdecydować jeszcze raz, zrobiłabym dokładnie to samo. Wolę mierzyć się z niepewnością na własnych zasadach, niż mieć stabilizację w życiu, którego nie chcę.
Jak wygląda życie, którego większość ludzi doświadcza jedynie na Instagramie, kiedy kończy się podróż, a zaczynają codzienność, samotność i zwykłe problemy?
Na Instagramie widać zwykle efekt końcowy: miejsce, zdjęcie, kilka wyjątkowych chwil. Dużo mniej widać planowania, organizowania wyjazdu, pracy i czasu, który trzeba poświęcić, żeby wszystko się udało. Podróżowanie kosztuje nie tylko pieniądze.
U mnie podróż właściwie nigdy się nie kończy, bo kiedy wracam z jednego wyjazdu, często już planuję kolejny. Śmieję się, że prawdziwy urlop mam latem, kiedy zostaję w Polsce, między innymi dlatego, że to najdroższy okres na podróżowanie. Z czasem nauczyłam się też zwalniać. Nie chcę zaliczać jak największej liczby miejsc w dwa tygodnie, tylko mieć czas, żeby naprawdę je poznać.
Potrzebuję również odpoczynku i czasu dla siebie. Kiedy podróże są jednocześnie pracą, czasem trzeba odłożyć aparat i po prostu czegoś doświadczyć, zamiast od razu myśleć, jak pokazać to w internecie. To życie daje mi dużo wolności, ale nie jest niekończącymi się wakacjami. Ma swoją zwyczajną codzienność, tyle że czasem w innym miejscu na świecie.
Czy zdarzyło ci się zderzyć z taką biedą, niesprawiedliwością lub trudną sytuacją społeczną, że nie potrafiłaś po prostu zrobić zdjęcia i pójść dalej?
To jeden z najważniejszych tematów, które poruszam podczas warsztatów fotografii reportażowej. Zawsze powtarzam, że najpierw jest człowiek, a dopiero potem zdjęcie. Fotografując czyjąś biedę albo trudną sytuację, łatwo przekroczyć granicę i odebrać tej osobie godność. Nie widzę sensu w pokazywaniu ludzi w sposób, który ich upokarza.
Niezależnie od tego, czy fotografuję w Nepalu, Mjanmie, Kolumbii czy na Kubie, staram się pokazywać ludzi w całej ich złożoności. Mogą się śmiać, tańczyć, grać i spędzać czas z bliskimi, a jednocześnie żyć w trudnych warunkach. Czasem właśnie ten kontrast mówi o rzeczywistości więcej niż zdjęcie, które sprowadza człowieka wyłącznie do biedy.
O problemach społecznych trzeba opowiadać, ale można to robić bez upokarzania bohaterów zdjęć. Fotografia reportażowa oznacza dla mnie nie tylko dostrzeganie historii, lecz także odpowiedzialność za sposób, w jaki ją pokazuję.

Czy podróżowanie w pojedynkę wpłynęło na twoje relacje z ludźmi i bliskość z innymi? Czy łatwiej jest ci dziś budować więzi, czy może życie w ciągłym ruchu ma też swoją cenę?
Podróżując solo, wcale nie jestem sama. Mam wręcz wrażenie, że łatwiej wtedy nawiązywać znajomości, bo jest się bardziej otwartym na ludzi i na to, co przynosi dzień. Czasem wystarczy odłożyć telefon w kawiarni, zagadać do kelnera albo zapytać osobę przy sąsiednim stoliku, skąd jest. Tę otwartość wyniosłam właśnie z podróży. Dziś zdarza mi się komplementować nieznajomych na ulicy czy zagadywać kogoś w sklepie. Lubię te małe interakcje.
Życie w ruchu ma jednak swoją cenę. Trudniej znaleźć czas dla bliskich, a czasem najbardziej brakuje mi ludzi, których spotkałam po drodze. Zdarza się, że przez kilka dni jesteście sobie bardzo bliscy, przeżywacie coś wyjątkowego, a potem każde rusza w swoją stronę i wiecie, że być może już nigdy się nie spotkacie. Nie da się utrzymać wszystkich takich znajomości na równie bliskim poziomie. To chyba jedna z trudniejszych stron podróżowania.
O samotnych podróżach opowiadam też w swoim audiobooku "Jak zacząć podróżować solo i odkryć siebie", między innymi dlatego, że samotne podróżowanie nie musi oznaczać samotności. Często właśnie wtedy najłatwiej wejść w kontakt z innymi.

Czy jest kraj lub miejsce, do którego nie chciałabyś wrócić, mimo że podróżniczo było to wyjątkowe doświadczenie? Co się tam wydarzyło?
Wierzę, że w każdym miejscu można znaleźć coś ciekawego, poznać ludzi i ich kulturę. Nie oznacza to jednak, że wszędzie chcę wracać. Są miejsca, w których nie czułam się bezpiecznie, albo sytuacje, po których trudno mi spojrzeć na dane państwo tak samo jak wcześniej.
Do Izraela raczej nie planuję wracać, przynajmniej na razie. Mam bardzo złe wspomnienia związane z wyjazdem z tego kraju. Zostałam przesłuchana i przeszukana, a pytania, które mi zadawano, wydały mi się dziwne. Bardzo czepiano się na przykład mojego imienia. Całość odebrałam jako skrajnie nieprofesjonalną. Po odwiedzeniu ponad stu krajów nigdy nie miałam żadnych problemów na granicy, więc to doświadczenie było dla mnie naprawdę wyjątkowe, i to w złym sensie.
Gdybyś miała opowiedzieć jedną historię ze wszystkich swoich podróży, taką, która najlepiej pokazuje, kim jesteś i jak naprawdę wygląda twoje życie, którą byś wybrała?
Na Kubę pojechałam z biletem w jedną stronę, planując zostać trzy tygodnie. Zostałam dwa i pół roku. Fascynowało mnie to, co działo się wokół mnie: ludzie próbujący zarabiać i układać sobie życie w trudnej, niestabilnej rzeczywistości, ich marzenia, wyjazdy i powroty, a także zmiany, które obserwowałam na własne oczy.
Z tego czasu wybrałabym historię z Hawany, z baru Melodrama, do którego zaprowadziła mnie Francys. Bary na Kubie funkcjonują inaczej niż te, które znamy z Europy. To przestrzeń, w której ludzie naprawdę się ze sobą mieszają i rozmawiają, a nie siedzą wyłącznie we własnych grupach. Zaczęłam tam przychodzić regularnie. Po jakimś czasie zorientowałam się, że co najmniej połowę klientów widuję niemal codziennie. Wielu z nich stało się moimi przyjaciółmi i stworzyliśmy sobie coś w rodzaju rodziny.
Właśnie w takich miejscach poznawałam ludzi i słuchałam ich historii. Prawdziwego życia nie zobaczy się wyłącznie w muzeum czy na trasie turystycznej. Dzieje się ono przy barze, w rozmowach, które zaczynają się zupełnie bez planu.
Dlatego wróciłam do pisania i dziennikarstwa: żeby dać tym historiom więcej miejsca i uchwycić to, co zwykle umyka, kiedy tylko przejeżdżamy przez dane miejsce.













