Święta góra pogan na Dolnym Śląsku. Skrywa pradawne kamienne rzeźby i tajemnicze symbole

Tekst jest częścią akcji "Polska Niezwykła" - cyklu, realizowanego przez redakcję Lifestyle portalu Interia, w ramach którego przybliżamy najróżniejsze miejsca, zjawiska i fenomeny naszego kraju.

Ślęża to najwyższy szczyt Masywu Ślęży oraz całego Przedgórza Sudeckiego, wznoszący się na wysokość 717,5 m n.p.m. Położony jest zaledwie 30 km od Wrocławia, dlatego stanowi świetne miejsce na jednodniową wycieczkę z rodziną lub przyjaciółmi. Masyw oferuje wiele przygotowanych tras, ścieżki dydaktyczne oraz szlaki archeologiczne.

Ślęża należy do Korony Gór Polski, Korony Sudetów Polskich, Korony Sudetów oraz Korony Gór Dolnego Śląska. U jej podnóża leży miasto Sobótka, od wieków związane z jej historią i kultem.

Od wieków Ślęża była miejscem o szczególnym znaczeniu religijnym. Stanowiła ośrodek kultu solarnego miejscowych plemion, którego początki sięgają epoki brązu, natomiast jego stopniowy zanik nastąpił wraz z chrystianizacją tych terenów w X-XI wieku. Do dziś na szczycie i w jego okolicach można zobaczyć kamienne rzeźby, uznawane za pozostałość dawnych obrzędów.

Zobacz również: Pojawiają się nocą, tańczą w zamknowej kaplicy. Zjawisko zarejestował monitoring

W Masywie Ślęży oddawano cześć przede wszystkim bóstwu słońca, ale także drzewom, źródłom, ciałom niebieskim - takim jak księżyc i gwiazdy - oraz zjawiskom atmosferycznym: deszczom, burzom czy wiatrom. Dla dawnych mieszkańców siły natury były potężne i niezrozumiałe, dlatego przypisywano im nadprzyrodzone pochodzenie i utożsamiano z działaniem bogów.

Badania archeologiczne wskazują, że początki praktyk religijnych na Ślęży mogą sięgać nawet epoki kamiennej, czyli najwcześniejszego okresu osadnictwa w tym regionie. Odkryto ślady Celtów, którzy zamieszkiwali te tereny przed pojawieniem się pierwszych Słowian.

Istnienie silnego ośrodka kultowego na Ślęży potwierdziły również wykopaliska. Odkryto tam liczne przedmioty, z których część mogła być wykorzystywana podczas obrzędów magicznych. Szczególne zainteresowanie badaczy wzbudziły gliniane i kamienne krążki interpretowane jako symbole słońca. 

Ślęża przez stulecia pozostawała jednym z najważniejszych ośrodków pogańskich praktyk religijnych na tych terenach, jednak wraz z rozwojem chrześcijaństwa góra stała się celem działań misyjnych.

Istotną rolę w utrwalaniu nowej religii odegrał możnowładca Piotr Włostowic, zwany Włastem, który ufundował w okolicy klasztor augustianów. Zakonnicy reguły św. Augustyna przybyli na Ślężę około 1140 roku i - według przekazów z XII wieku - wznieśli na jej szczycie kościół oraz zabudowania klasztorne.

Zobacz również: "Śląska Piza" skrywa mroczną historię. Niektórzy twierdzą, że tu narodził się potwór

Dziś na własne oczy możemy zobaczyć ślady kultu solarnego dawnych plemion na Ślęży. Najbardziej charakterystyczne z nich to kamienne rzeźby kultowe rozmieszczone na szczycie góry, jej zboczach oraz w pobliskiej Sobótce.

Większość z nich powstała najpóźniej między VIII a V wiekiem p.n.e. i przypisywana jest ludności kultury łużyckiej, która czciła swoje bóstwa poprzez wznoszenie kamiennych pomników z miejscowego granitu - przedstawiających ludzi, zwierzęta lub symbole o znaczeniu religijnym.

Wiele z tych obiektów nosi wyryty znak ukośnego krzyża. Jego znaczenie do dziś pozostaje przedmiotem sporów badaczy - mógł być symbolem solarnym związanym z dawnym kultem słońca lub późniejszym znakiem granicznym po podziale Ślęży w 1209 roku. Symbole ukośnego krzyża występują nie tylko na rzeźbach, lecz także na licznych głazach i skałach w masywie Ślęży.

Oto najważniejsze rzeźby kultowe:

• niedźwiedź ślężański

Jedna z najbardziej znanych rzeźb regionu. Kamienna figura niedźwiedzia, doskonale oddająca cechy zwierzęcia, stoi na szczycie Ślęży w pobliżu kościoła. Na jej brzuchu widoczny jest znak ukośnego krzyża.

• postać z rybą (tzw. Panna z rybą)

Rzeźba pozbawiona głowy i nóg przedstawia sylwetkę człowieka w szacie, trzymającą oburącz dużą rybę. Na ciele ryby również znajduje się ukośny znak. Obiekt ustawiony jest w połowie drogi z Sobótki na szczyt, przy czerwonym szlaku.

• "grzyb" lub tułów mnicha

Fragment rzeźby stojący przy wschodniej ścianie Sanktuarium św. Anny w Sobótce. Najprawdopodobniej jest to dolna część postaci ludzkiej w długiej szacie.

• mnich

Kamienna figura o kształcie przypominającym kręgiel lub smukłe naczynie. Znaki ukośnego krzyża znajdują się w mniej widocznych miejscach - na podstawie oraz na górnej części rzeźby. Obiekt stoi przy ul. Armii Krajowej w Sobótce, na drodze prowadzącej w kierunku Wieżycy.

Kolejnym tajemniczym elementem krajobrazu są kamienne wały otaczające Ślężę oraz pobliskie wzniesienia - Radunię i Wieżycę. Powstały na początku epoki żelaza i mają formę potężnych pierścieni usypanych z kamieni i bloków skalnych bez użycia zaprawy.

Uważa się, że wyznaczały granice świętej przestrzeni, w której odbywały się obrzędy religijne. Miały charakter kultowy - symbolicznie chroniły miejsca zamieszkiwane przez bóstwa oraz tereny przeznaczone do rytuałów. Sam szczyt Ślęży otoczony był wałem od strony południowej, wschodniej i północnej.

Dziś kamienne konstrukcje oraz rzeźby stanowią jedno z najcenniejszych świadectw pradawnej historii regionu i przypominają o czasach, gdy Ślęża była jedną z najważniejszych gór kultowych Europy Środkowej.

Na szczyt Ślęży prowadzi kilka oznakowanych tras o różnym stopniu trudności. Z Sobótki - najpopularniejszego punktu startowego - można wybrać jeden z trzech głównych szlaków:

• szlak czerwony - 5,2 km, ok. 2 godz. 10 min
• szlak żółty - 5,4 km, ok. 2 godz. 15 min
• szlak niebieski - 4 km, ok. 2 godz.

Za najbardziej interesującą uchodzi trasa czerwona, nazywana Drogą Ślężan. Już na jej początku, w Sobótce, można zobaczyć wiele atrakcji, m.in. Sanktuarium św. Anny, kamienne rzeźby, ogródek geologiczny, mozaikę Ślężańskiego Niedźwiedzia na bramie stadionu oraz aleję sław kolarstwa i biegów.

Dalsza część szlaku prowadzi przez las, gdzie znajdują się kolejne ciekawe miejsca: źródło św. Jakuba, kultowe rzeźby kamienne - "Postać z rybą" i "Niedźwiedź", a także malownicze formacje skalne z ciemnozielonego gabra, zwane Husyckimi Skałkami. Po drodze można również zobaczyć fragment potrójnego kamiennego wału z bramą, będącego pozostałością dawnych umocnień kultowych. Trasa kończy się na szczycie Ślęży.

Największy parking dla turystów znajduje się w Sobótce przy ul. Armii Krajowej - tzw. parking pod Wieżycą. W weekendy i dni świąteczne obowiązują tam opłaty.

***

O akcji "Polska Niezwykła"

Czy tylko w wakacje można odkrywać kraj? W żadnym wypadku! Zapraszamy was do "Polski Niezwykłej", krajoznawczego cyklu redakcji Lifestyle portalu Interia. W publikowanych co dwa tygodnie artykułach pokażemy Wam zakątki i atrakcje, o których słyszeli nieliczni, przedstawimy postacie pasjonatów i ludzi o niezwykłych umiejętnościach, skosztujemy specjałów z regionalnych kuchni i sprawdzimy, jak małe, lokalne inicjatywy, potrafią wywoływać wielkie zmiany. Zobacz, jak niezwykła może być Polska.

Odkryj ukryte zakątki, które zachwycą każdego podróżnika. Z dala od tłumów i utartych szlaków czekają miejsca pełne magii i lokalnego kolorytu. Przekonaj się, gdzie warto pojechać jeszcze w tym roku. Więcej w kategorii PODRÓŻE