Za każdą ze zgłoszonych inicjatyw stoją ludzie: edukatorki i edukatorzy, działaczki i działacze, naukowcy i naukowczynie, osoby pracujące w instytucjach kultury i organizacjach społecznych – empatyczni, odważni i zdeterminowani – tłumaczy Jula Skauronskaya z Centrum Nauki Kopernik, koordynatorka Nagrody Przewroty. – To oni najpierw rozpoznają potrzeby i luki, a potem wytrwale budują rozwiązania, które działają w praktyce – dodaje.
Jakiego przewrotu edukacja potrzebuje dziś, w czasach niezwykle szybkich przemian społecznych i technologicznych? - takie pytanie stawia Centrum Nauki Kopernik w opisie idei Nagrody. Jednym z jej celów jest wzmocnienie dyskusji o kształcie edukacji, która najlepiej wykorzysta szanse i odpowie na wyzwania przyszłości.
Częściowo na to pytanie odpowiadają finaliści Nagrody - 10 inicjatyw, po 5 w kategorii lokalnej i ogólnopolskiej. Ich opisy są jak mapa najważniejszych wyzwań społecznych, na które edukacja może i powinna dziś odpowiadać: zdrowie psychiczne, klimat, przemoc rówieśnicza, dezinformacja, wykluczenie, samotność, nierówności szans, potrzeba wspólnoty i sprawczości.
W kategorii ogólnopolskiej widać działania, które pracują na skalę systemową, ale nie tracą z oczu człowieka:
- WEB-KORKI prowadzą regularne zajęcia 1:1 online dla wychowanków domów dziecka w wieku 5-25 lat, łącząc ich z wolontariuszami z różnych branż i budując długofalową relację opartą na uważności i stałym wsparciu.
- RÓWIEŚNICY wspierają szkoły w przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej i cyberprzemocy, ucząc młodzież reagowania, szukania wsparcia i bezpiecznego działania.
- S4ClimateKit pokazuje, jak można uczyć o klimacie bez moralizowania i bez pustych haseł - przez doświadczenie, pomiar i samodzielne wnioskowanie, z profesjonalnymi narzędziami rzadko obecnymi w szkołach.
- European Rover Challenge przenosi edukację naukowo-technologiczną w przestrzeń emocji i doświadczenia - studenci projektują łaziki, publiczność kibicuje jak na zawodach sportowych, a nauka dzieje się "na żywo".
- KIOSKI TROSKI łączą kulturę i zdrowie psychiczne, szkoląc kadry instytucji kultury tak, by udział w kulturze mógł wspierać proces zdrowienia, regulację emocji i zmniejszanie samotności.
Zobacz: Finaliści Nagrody Przewroty 2026 o swoich inicjatywach - kategoria ogólnopolska
W kategorii lokalnej inicjatywy skupiają się na potrzebach danej społeczności czy grupy:
- Studio DE_HA Fundacji Daj Herbatę wspiera osoby wychodzące z kryzysu bezdomności w Warszawie i okolicach, łącząc aktywizację zawodową, arteterapię i wsparcie asystentów zdrowienia, jednocześnie budując mosty z biznesem i przełamując stereotypy wokół tabu.
- Dziecięcy Uniwersytet Pogranicza w Sejnach rozwija w dzieciach ciekawość i wrażliwość, wzmacnia zakorzenienie w wielokulturowym regionie i uczy odpowiedzialności za społeczność.
- Własne Pokoje w warszawskiej Zachęcie tworzą równoległe warsztaty dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów i opiekunek, łącząc działania twórcze z profesjonalną asystencją osobistą - tak, by opiekunowie również mogli w pełni korzystać z uczestnictwa w kulturze.
- Trening białych krwinek z Instytutu Genetyki Człowieka PAN w Poznaniu odpowiada na dezinformację i lęk wokół szczepień. Wprowadza dzieci, młodzież i dorosłych w świat współczesnej genetyki oraz biologii człowieka poprzez doświadczenie, eksperyment i bezpośredni kontakt z naukowcami.
- Szkolne kółko żużlowe w Kowalewie Pomorskim pokazuje, że edukacja może wyrastać z pasji - sport staje się pretekstem do rozmów o emocjach, współpracy, tożsamości i odpowiedzialności, a nauczyciel - wiarygodnym przewodnikiem w codzienności szkoły.
Zobacz: Finaliści Nagrody Przewroty 2026 o swoich inicjatywach - kategoria lokalna
To przykłady edukacji zaangażowanej, praktycznej, empatycznej i sprawczej. Takiej, która widzi konkretnego człowieka i jego kontekst, ale myśli o zmianie długofalowo. I jest tworzona przez ludzi, którzy potrafią rozpoznać potrzeby, zebrać sojuszników i wytrwale budować rozwiązania.
W kolejnym etapie kapituła honorowa Nagrody składająca się z przedstawicieli świata nauki, edukacji, biznesu, sztuki i życia publicznego wybierze po jednej zwycięskiej inicjatywie w każdej kategorii. Laureatów poznamy już 22 maja podczas uroczystej gali w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Zwycięscy otrzymają autorską statuetkę oraz nagrodę finansową w wysokości 20 000 złotych.
Więcej informacji o finalistach i Nagrodzie Przewroty na stronie organizatora: www.nagroda.kopernik.org.pl
***
III edycję Nagrody Przewroty wspierają: Partner główny: KGHM Polska Miedź Partner wspierający: Fundacja Deloitte Patroni medialni: Polsat News, Interia, Tygodnik Powszechny, Polskie Radio Jedynka, Polskie Radio Trójka, Strefa Edukacji, Nasze Miasto, Głos Nauczycielski Patronat honorowy: Ministra Edukacji
