Nagroda Przewroty - edukacja to powód do dumy

W świecie działań edukacyjnych łatwo utknąć w trybie "codzienność": prowadzić zajęcia, ogarniać logistykę, odpowiadać na wiadomości, szukać przestrzeni, ludzi, czasu. W tym rytmie nawet najlepsze inicjatywy potrafią zostawać w cieniu - znane głównie tym, którzy są najbliżej.

Przewroty robią coś prostego, a w praktyce ogromnie ważnego: wydobywają z codzienności działania, które zmieniają edukację na lepsze. Dają im rozpoznawalność i - co często bywa równie istotne - wzmacniają poczucie, że to potrzebna i ważna praca.

Dla części zespołów to jak zdjęcie ciężaru z ramion. I jak przywrócenie oddechu: można dalej robić swoje, ale już z silniejszym poczuciem, że ta praca ma sens.

Jedna z najcichszych barier w edukacji to przekonanie, że "ważne rzeczy dzieją się gdzie indziej": w dużych miastach, w znanych instytucjach, w projektach o świetnych medialnych nazwach. Tymczasem Przewroty pokazują, że przełom często zaczyna się lokalnie i nie musi być spektakularny, żeby był znaczący.

To doświadczenie wybrzmiewa w słowach Bereniki Kochan z Centrum Aktywności Młodzieży (CAM) w Krośnie, inicjatywy nagrodzonej w 2025 roku: "PRZEWROTY dodały nam wiatru w skrzydła i pozbawiły kompleksu małomiasteczkowości. Nagroda umocniła naszą wiarę w to, że praca z młodymi ludźmi w modelu partnerskim ma sens oraz że w Centrum Aktywności Młodzieży w Krośnie możemy z nimi robić naprawdę wielkie rzeczy".

Ten "wiatr w skrzydła" bywa konkretną zmianą: w tym, jak zespół mówi o swojej pracy, jak buduje partnerstwa, jak planuje kolejny krok, jak stawia granice i jak odważnie utrzymuje wartości.

W opowieściach o edukacji rzadko pokazuje się momenty trudniejsze, takie jak zmęczenie, odpowiedzialność, ciężar relacji, które się buduje. A przecież praca z ludźmi - zwłaszcza z młodymi - potrafi być intensywna i emocjonalnie wymagająca.

Ewelina Jurasz, dyrektorka Biura Wystaw Artystycznych, inicjatorka CAM w Krośnie, mówi o Przewrotach właśnie z tej perspektywy - jako o punkcie zwrotnym, który realnie wzmocnił poczucie sensu i dodał energii: "PRZEWROTY otrzymaliśmy w momencie, w którym - muszę przyznać zupełnie szczerze - było nam trochę trudno. Codzienna, intensywna praca, gdzie nie tylko realizujesz wydarzenia, ale przede wszystkim oddajesz siebie drugiemu człowiekowi dawała nam ogromnie dużo satysfakcji, ale też pozostawiała odpowiedzialność za każdą młodą osobę, która nam zaufała. PRZEWROTY były przełomowe. Po pierwsze usłyszeliśmy - hej, to co robicie ma znaczenie i sens. Po drugie poczuliśmy - jesteśmy z wami, czerpiemy z waszych doświadczeń, ale też kibicujemy wam. Po trzecie zrozumieliśmy - że nie możemy przestać, bo to co robimy jest ogromnie

potrzebne i takich miejsc jak nasze (prawie) nie ma. Zatem, znaleźliśmy w sobie nową energię do mądrego działania, z tymi samymi wartościami w tle, ale ze zwiększoną mocą i poczuciem misji. W Krośnie cieszyliśmy się wszyscy - prezydent, urząd miasta, społeczność lokalna. Praca z młodymi osobami i na ich rzecz to nasza wspólna sprawa. I tak też traktujemy tę Nagrodę - jako podkreślenie naszej wspólnej pracy".

Dana inicjatywa przestaje być tylko "projektem ludzi od edukacji", a staje się powodem do lokalnej dumy i wspólnej odpowiedzialności.

Nagrody kojarzą się z galą, statuetką, zdjęciem. A jednak w przypadku Przewrotów dużo częściej mówi się o tym, co dzieje się później.

• Większa widoczność sprawia, że do inicjatywy łatwiej docierają sojusznicy - partnerzy, instytucje, osoby, które wcześniej nie miały o niej pojęcia.
• Wiarygodność pomaga w rozmowach: z samorządem, z partnerami, z grantodawcami, z osobami decyzyjnymi.
• Energia zespołu rośnie, bo docenienie nie jest abstrakcyjne - przychodzi z zewnątrz, a jednocześnie nie odbiera inicjatywie jej charakteru.
• Inspiracja, która działa w obie strony. Przewroty przypominają, że świetne rozwiązania powstają w bardzo różnych miejscach - w szkołach, w instytucjach kultury, w NGO, na uczelniach, w samorządach, w firmach i programach społecznych - i można z nich czerpać.

A jest też rzecz najbardziej prozaiczna i potrzebna: pieniądze. Laureaci otrzymują 20 000 zł oraz statuetkę. Dla jednych to możliwość dopracowania programu, dla innych - wzmocnienia zespołu, narzędzi, partnerstw. Albo po prostu złapania oddechu.

W Przewrotach ważne jest to, że doceniana jest zarówno skala ogólnopolska, jak i inicjatywy o zasięgu lokalnym. Nie trzeba być dużym, żeby być zauważonym.

Jakie inicjatywy mają szansę na wyróżnienie? Takie, które:

• angażują, inspirują i są skuteczne,
• nawiązują do ważnych społecznie i aktualnych zagadnień,
• rozwijają samodzielność myślenia i umiejętność wspólnego działania,
• włączają różne grupy osób.

Nabór do Nagrody Przewroty 2026 trwa do 8 marca. Finalistów poznamy 16 kwietnia, a gala rozdania nagród odbędzie się 22 maja w Centrum Nauki Kopernik. Formularz zgłoszeniowy jest dostępny na stronie: https://www.kopernik.org.pl/nagroda-przewroty/zglos-inicjatywe.

Przewroty nie szukają ideału. Szukają inicjatyw osób i zespołów, które w swojej codzienności robią krok w bok - czasem mały, czasem odważny - a potem sprawdzają, czy ten krok ma sens. I jeśli ma, to zostają przy nim.

---

III edycję Nagrody Przewroty wspierają: Partner główny: KGHM Polska Miedź, Partner wspierający: Fundacja Deloitte, Patroni medialni: Polsat News, Interia, Tygodnik Powszechny, Polskie Radio Jedynka, Polskie Radio Trójka, Strefa Edukacji, Nasze Miasto, Głos Nauczycielski. Patronat honorowy nad III edycją Nagrody Przewroty objęła Ministra Edukacji.