Najpierw pragnęły wnuków, dziś nie chcą się nimi zajmować? Nowoczesne babcie to problem?

Jeszcze kilkanaście lat temu babcia była jednym z filarów codziennego funkcjonowania młodej rodziny. Zostawała z wnukami po przedszkolu, pomagała w chorobie, nierzadko przejmowała opiekę wtedy, gdy rodzice pracowali. Dla wielu młodych ludzi decyzja o posiadaniu dziecka była łatwiejsza, bo w tle istniała "poduszka bezpieczeństwa", pod postacią hasła "babcia pomoże".

Dziś ten model rodziny, w którym dziecko wychowuje cała wioska, coraz częściej przestaje być oczywisty i w ogóle możliwy do zrealizowania. Współczesne babcie są inne niż te sprzed 10, 15 czy 20 lat - bardziej aktywne zawodowo, świadome własnych granic, częściej mieszkające daleko od dzieci i wnuków. Jednocześnie nowe dane pokazują, że ich znaczenie w życiu młodego pokolenia wcale nie maleje - zmienia się jedynie jego charakter.

- Zjawisko opiekowania się dziećmi przez babcie było istotnym elementem ewolucyjnego modelu rodziny ludzkiej - tłumaczy w rozmowie z Interią socjolożka dr Aneta Urbaniak. - W wielu tradycyjnych społeczeństwach starsze kobiety pomagały przy opiece nad wnukami, co zwiększało przeżywalność potomstwa i miało adaptacyjną wartość biologiczną i społeczną.

Jak podkreśla badaczka, popularne powiedzenie "cała wioska wychowuje dziecko", jest uproszczeniem, bo choć wsparcie dalszych krewnych istniało, odpowiedzialność za wychowanie pozostawała po stronie rodziców. Kluczowa różnica polegała na organizacji życia - w modelu wielopokoleniowym pomoc babci była wpisana w codzienność.

Współcześnie ten porządek ulega sporej przemianie. Kobiety rodzą dzieci później z kilku powodów, jak dłuższe życie, większe zaangażowanie w pracy i późniejsze odchodzenie na emeryturę, babciami zostają też analogicznie do tego w późniejszym wieku i dla mniejszej liczby wnuków. Coraz częściej jednocześnie pozostają aktywne zawodowo, edukacyjnie i społecznie.

Zmiany demograficzne nakładają się na migrację za pracą. Młodzi ludzie coraz częściej wyjeżdżają za karierą do innych miast i krajów. Nawet chętna do pomocy babcia w takiej sytuacji przebywa po prostu zbyt daleko, by pełnić rolę pogotowia opiekuńczego dla ukochanego wnuczka czy wnuczki.

- Przeprowadziliśmy się do innego miasta jeszcze zanim pomyśleliśmy o dziecku. Babcie nalegały na wnuka, ale były daleko. Przy pracy i karierze rodzicielstwo wydawało się logistycznie bardzo trudne - mówi w rozmowie z Interią 28-letnia Paulina, która odłożyła na ten moment plany posiadania dziecka.

Z perspektywy psychologii decyzje prokreacyjne coraz częściej są podejmowane w warunkach kalkulacji kosztów emocjonalnych i organizacyjnych. Brak dostępnej sieci wsparcia - w tym babć - bywa jednym z czynników zniechęcających, choć rzadko jedynym.

W medialnych znajdziemy dyskusję o przyczynach kryzysu demograficznego i w ostatnich tygodniach zaczęła pobrzmiewać teza, jakoby Polki rezygnowały z macierzyństwa ponieważ nie mogą liczyć na wsparcie swoich matek w zakresie ewentualnej opieki nad dziećmi.

Jak pisała w grudniu 2025 roku "Rzeczpospolita": "Dzisiejsze matki są często zostawione same sobie - przez własne matki, które w swoim czasie chętnie korzystały z pomocy rodziny. Mają prawo, znak czasu, ale efektem braku wsparcia, tej międzypokoleniowej samotności, jest po prostu brak dzieci".

Ten materiał poruszył internautów, którzy w komentarzach wymieniali się swoimi spostrzeżeniami i poglądami. Wyraźnie jednak temat wzbudza emocje i kontrowersje.

- Nie możemy mówić, że brak pomocy dziadków samodzielnie powoduje niechęć do posiadania dzieci - podkreśla dr Urbaniak. - To element szerszego zestawu czynników: równowagi praca-życie, kosztów życia, kryzysu mieszkaniowego, dostępności żłobków i osobistych preferencji.

Z kolei 35-letnia Gosia, która nie zdecydowała się na zostanie mamą mówi, że dla niej osobiście nie ma znaczenia, czy jej mama miałaby czas dla wnuków, czy nie.

- Dyspozycyjność mojej mamy jako babci, to chyba ostatnie, co brałam pod uwagę w rozważaniach nad macierzyństwem. Bardziej do posiadania dzieci zniechęca mnie sytuacja w naszym kraju, problemy z urlopem macierzyńskim, potem problem z powrotem do zawodu, ogólna postawa pracodawców do osób posiadających dzieci, a także brak miejsc w żłobkach i przedszkolach. To dla mnie jest problemem w potencjalnym macierzyństwie, a nie wybory mojej mamy, jako babci - mówi w rozmowie z Interią Małgorzata.

Nowe dane pokazują jednak, że mimo ograniczeń czasowych i przestrzennych, dziadkowie pozostają bardzo ważni w życiu młodego pokolenia.

Z badania "Współczesna rola babci i dziadka", zrealizowanego w styczniu 2026 r. przez serwis Prezentmarzeń (metoda CAWI, N=627), wynika, że 69 proc. respondentów postrzega dziadków jako opiekunów, a 64 proc. spotyka się z nimi co najmniej raz w tygodniu. Jedynie 7 proc. deklaruje rzadszy kontakt niż raz w miesiącu.

Jednocześnie rola dziadków wykracza daleko poza fizyczną opiekę. 43 proc. badanych widzi w nich nauczycieli i mentorów, a niemal połowa wskazuje, że największym wsparciem ze strony dziadków jest obecność emocjonalna. Pomoc w codziennych obowiązkach deklaruje 35 proc., a wsparcie finansowe - 13 proc.

"Obecność dziadków ma wyraźnie pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne młodego pokolenia" - twierdzi Aleksandra Skimina, psycholog z serwisu Prezentmarzeń. - "Zapewniają poczucie bezpieczeństwa, pomagają w sytuacjach stresowych i oferują bezwarunkową akceptację".

Wyemancypowane babcie, zmiana kształtu tej roli, budzi różne emocje wśród młodych mam. Jedne rozumieją tę przemianę, a wręcz się z niej cieszą, inne nie ukrywają, że mają trudność w zaakceptowaniu tej sytuacji. Tu nie ma jednoznacznej odpowiedzi.

- To ja zdecydowałam się na dziecko, a nie moja mama. Nie oczekiwałam, że rzuci wszystko, by mi pomagać - mówi 30-letnia Aneta, mama trzyletniego Jaśka. - Babcia to nie bezpłatna opiekunka. Czasy się zmieniły i ja to akceptuję.

Nie zawsze jednak ta zmiana jest wolna od pretensji i żalu.

Socjologowie zwracają uwagę, że te emocje są częścią renegocjowania międzypokoleniowej umowy. Oczekiwania ukształtowane w poprzednich dekadach zderzają się z nową rzeczywistością, w której autonomia babci staje się równie ważna jak potrzeby młodych rodziców.

Dzisiejsza babcia rzadziej bywa "na każde zawołanie", ale częściej jest obecna jako świadoma, zaangażowana relacja. Nie rezygnuje z siebie, by opiekować się wnukami, lecz wnosi do ich życia coś innego: stabilność emocjonalną, doświadczenie i inspirację, jak może wyglądać życie po 50., 60. roku życia.

Dla wielu z nich bycie babcią nie oznacza rezygnacji z pracy, ambicji czy niezależności finansowej. To podejście do posiadania wnuków musiało się zmienić względem zmieniającego się świata.

- Dzisiejsze czasy nie są łatwe dla rozwoju rodziny. Widzę to na naszym przykładzie - mówi 57-letnia Maria, właścicielka firmy i babcia dwuletniego chłopca. - Córka urodziła syna, kiedy miałam 55 lat. Prowadzę własny biznes i naprawdę, żeby go utrzymać, muszę być w tej pracy. Nie mogę po prostu wyjść i powiedzieć, że idę teraz posiedzieć z wnukiem.

Historia Marii dobrze ilustruje jeden z kluczowych paradoksów współczesności. Z jednej strony babcie są bardziej sprawne, zdrowe i dłużej aktywne niż kiedykolwiek wcześniej i mogłyby mieć więcej siły i energii do zajmowania się wnukami, ale istnieje pewien "haczyk". Presja ekonomiczna sprawia, że ich czas staje się zasobem równie deficytowym jak czas młodych rodziców.

- Widzę, że córce bywa trudno. Sama pracuje, mają nianię. Pomagam, ile mogę, ale jeżeli chcę zarabiać na dom i pomagać jej finansowo, to nie ma innej drogi - dodaje Maria. - W dzisiejszych czasach pieniędzy jest więcej, a czasu mniej. Kiedyś było na odwrót.

Z perspektywy socjologii ta wypowiedź odsłania istotną zmianę w sposobie udzielania wsparcia międzypokoleniowego. Pomoc babci coraz częściej ma charakter finansowy i organizacyjny, a nie bezpośrednio opiekuńczy. To również forma troski.

Ten model bywa trudny do zaakceptowania dla młodych rodziców wychowanych w przekonaniu, że babcia jest gotowa zawsze do pomocy. Ale jednocześnie coraz częściej staje się normą w świecie, w którym wszystkie pokolenia - choć z różnych powodów - żyją w permanentnym niedoborze czasu.

Być może więc pytanie nie brzmi już "czy babcia pomoże", lecz jaką formę przybierze ta pomoc w realiach współczesnego życia i czy młodzi rodzice zaakceptują tę zmianę i mimo braku wsparcia takiego, jak sobie wymarzą, będą decydować się na rodzicielstwo.