Kolejne badanie, opublikowane w styczniu 2025 roku, pokazało natomiast, że ich reakcje mogą być znacznie bardziej złożone, niż dotychczas sądziliśmy. Okazuje się bowiem, że pies może inaczej traktować nawet robota niż zwykły, nieożywiony przedmiot.
Czy psy naprawdę są zazdrosne?
Wielu opiekunów doskonale zna tę sytuację. Głaszczą obcego psa, a ich własny pupil nagle zaczyna szczekać, wciska się pomiędzy nich, próbuje odciągnąć ich uwagę, napina smycz lub wyraźnie się pobudza. Przez długi czas trudno było jednak stwierdzić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z zazdrością, czy jedynie z prostą reakcją związaną z obroną zasobów.
W przypadku psów uwaga opiekuna może być bowiem niezwykle cennym zasobem. Sam fakt, że zwierzę próbuje odzyskać zainteresowanie człowieka, nie musiał jeszcze oznaczać, że doświadcza emocji podobnej do ludzkiej zazdrości.
Przełomowe pod tym względem okazało się badanie opublikowane w kwietniu 2021 roku na łamach czasopisma "Psychological Science". Zespół badaczy związanych z Animal Minds Lab na Uniwersytecie w Auckland sprawdził, czy psy reagują na samą społeczną interakcję między opiekunem a potencjalnym rywalem oraz czy są zdolne do mentalnego reprezentowania takiej sytuacji.
"Nasze badania potwierdzają przekonanie wielu właścicieli psów, że psy wykazują zazdrość, gdy ich ludzki towarzysz wchodzi w interakcję z potencjalnym rywalem" - mówiła główna autorka badania Amalia Bastos.
Jak podkreślali naukowcy, celem eksperymentu było dokładniejsze zbadanie tego zachowania i sprawdzenie, czy psy mogą, podobnie jak ludzie, tworzyć mentalną reprezentację sytuacji wywołującej zazdrość.
Eksperyment z fałszywym psem
W badaniu wzięło udział 18 psów. Naukowcy stworzyli kilka sytuacji eksperymentalnych, aby sprawdzić, co dokładnie wywołuje reakcję czworonogów.
Psy obserwowały swojego opiekuna znajdującego się w pobliżu realistycznego, sztucznego psa. Taki imitowany pies miał pełnić rolę potencjalnego rywala w walce o uwagę człowieka. Następnie pomiędzy badanym zwierzęciem a opiekunem oraz fałszywym psem umieszczano barierę, która zasłaniała interakcję.
Kluczowe było to, że psy reagowały silnie również wtedy, gdy nie mogły już bezpośrednio zobaczyć, co dzieje się za ekranem. Jeśli wcześniej miały podstawy przypuszczać, że ich opiekun nadal wchodzi w interakcję z potencjalnym rywalem, usilnie próbowały dostać się do człowieka.
Badacze porównali tę sytuację z próbą kontrolną. Zamiast realistycznego psa obok opiekuna umieszczono cylinder z runa - przedmiot, który nie przypominał społecznego rywala. W takiej sytuacji reakcja psów była znacznie słabsza.
Czworonogi ciągnęły smycz mocniej, gdy właściciel miał wchodzić w interakcję z imitacją psa, niż wtedy, gdy sytuacja dotyczyła nieożywionego przedmiotu. Co istotne, podobną siłę reakcji obserwowano zarówno wtedy, gdy interakcja z fałszywym psem była widoczna, jak i wtedy, gdy została zasłonięta.
Zdaniem badaczy sugerowało to, że zachowanie zwierząt nie było po prostu próbą zajrzenia za barierę. Psy reagowały na wyobrażenie konkretnej interakcji społecznej, która mogła oznaczać utratę uwagi opiekuna na rzecz rywala.
Trzy cechy zazdrości zaobserwowane u psów
Autorzy badania z 2021 roku wskazali trzy ważne cechy zachowania psów, które odpowiadały temu, czego można oczekiwać w sytuacji wywołującej zazdrość.
Po pierwsze, reakcja pojawiała się przede wszystkim wtedy, gdy opiekun wchodził w interakcję z postrzeganym rywalem społecznym, a nie ze zwykłym przedmiotem.
Po drugie, samo pojawienie się potencjalnego rywala nie wystarczało. Kluczowa była interakcja między nim a właścicielem psa.
Po trzecie, zachowanie występowało również wtedy, gdy pies nie widział bezpośrednio tej interakcji. Oznacza to, że zwierzę mogło wykorzystywać informacje o wcześniejszej sytuacji, aby mentalnie reprezentować to, co prawdopodobnie działo się poza jego wzrokiem.
"Wyniki te potwierdzają tezę, że psy przejawiają zachowania zazdrosne. Stanowią one również pierwszy dowód na to, że psy mogą mentalnie reprezentować interakcje społeczne wywołujące zazdrość" - podkreślała Amalia Bastos.
Jednocześnie naukowcy zachowali ostrożność w interpretacji wyników. Samo wykazanie zachowań zgodnych z zazdrością nie oznacza jeszcze, że pies przeżywa tę emocję dokładnie w taki sam sposób jak człowiek.
"Jest za wcześnie, by stwierdzić, czy psy odczuwają zazdrość tak samo jak my, ale teraz jest już jasne, że reagują na sytuacje wywołujące zazdrość, nawet jeśli dzieją się one poza ich wzrokiem" - zaznaczyła badaczka.
A co, jeśli rywalem jest robot?
Kolejne ciekawe spojrzenie na psią zazdrość przyniosło badanie opublikowane w styczniu 2025 roku w "Scientific Reports". Naukowcy pod kierunkiem Judit Abdai postanowili sprawdzić, jak psy reagują na robota i czy po krótkim doświadczeniu z takim urządzeniem mogą traktować go inaczej niż zwykły, nieożywiony przedmiot.
To interesujące pytanie, ponieważ psy potrafią angażować się w interakcje społeczne z robotami, jednak dotychczas nie było jasne, czy rzeczywiście postrzegają je jako coś mającego cechy społecznego partnera lub rywala.
W pierwszej części eksperymentu psy obserwowały robota poruszającego się w różny sposób. Jego zachowanie mogło być bardziej mechaniczne albo bardziej przypominające ruchy istoty ożywionej. Robot wykonywał również zachowania nieinteraktywne lub wchodził w interakcję z człowiekiem.
Następnie psy obserwowały kilka różnych sytuacji. Ich opiekun mógł zajmować się innym psem, wchodzić w interakcję z robotem lub po prostu czytać czasopismo, ignorując badanego czworonoga.
Prawdziwy pies wywoływał najsilniejszą reakcję
Wyniki pokazały, że psy najsilniej reagowały wtedy, gdy ich opiekun zajmował się drugim psem. W takich sytuacjach częściej podejmowały zachowania skierowane na właściciela, próbowały przerwać interakcję, wokalizowały, a niektóre również warczały.
W porównaniu z sytuacją, w której opiekun jedynie czytał czasopismo i ignorował swojego psa, obecność prawdziwego psiego rywala wyraźnie zmieniała zachowanie zwierząt.
To potwierdza wcześniejsze obserwacje: dla psa szczególnie istotne jest nie tylko to, że opiekun nie poświęca mu uwagi. Ważne jest również to, komu tę uwagę poświęca.
Co jednak wydarzyło się w przypadku robota? Psy wykazywały wobec niego umiarkowane zainteresowanie.
Co ciekawe, warczały w jego kierunku częściej niż w kierunku zwykłego człowieka. Zdaniem autorów badania oznacza to, że nawet stosunkowo krótkie doświadczenie mogło wystarczyć, aby robot przestał być przez psa traktowany jak typowy, całkowicie nieistotny przedmiot.
Robot nie był dla psów zwykłym przedmiotem
Badanie z 2025 roku pokazuje, że psie reakcje w sytuacjach przypominających zazdrość są bardziej elastyczne, niż mogłoby się wydawać.
Prawdziwy pies pozostawał oczywiście najsilniejszym społecznym rywalem i wywoływał najwięcej zachowań związanych z próbą odzyskania uwagi opiekuna. Robot nie wzbudzał jednak takiej samej reakcji jak zwykły, całkowicie bierny przedmiot.
Naukowcy doszli do wniosku, że psy potrafią dostosowywać swoje zachowanie do charakteru potencjalnego rywala. Co więcej, nawet krótkie, pośrednie doświadczenie z robotem może wystarczyć, aby zwierzę zaczęło odróżniać go od typowych obiektów nieożywionych.
Nie oznacza to oczywiście, że pies uważa robota za innego psa. Wyniki sugerują raczej, że granica między "społecznym" i "niespołecznym" obiektem może być dla psów bardziej płynna i zależeć od tego, jak dany obiekt się porusza oraz czy wchodzi w relację z człowiekiem.
Czy zazdrosny pies "kocha" swojego opiekuna?
Warto uważać na zbyt daleko idące, antropomorficzne interpretacje. Zazdrość u psa nie musi być dokładnym odpowiednikiem ludzkiego doświadczenia tej emocji. Nie wiemy przecież, czy zwierzę przeżywa wewnętrznie tę sytuację w taki sam sposób jak człowiek, który czuje zagrożenie dla ważnej relacji.
Badania pozwalają jednak powiedzieć coś bardzo istotnego: reakcje psów nie zawsze można sprowadzić wyłącznie do prostego instynktu czy automatycznej walki o zasób.
Pies zwraca uwagę na relacje społeczne. Obserwuje, kto otrzymuje uwagę jego opiekuna, potrafi inaczej reagować na potencjalnego społecznego rywala niż na przedmiot, a badanie z 2021 roku sugeruje również, że może reprezentować mentalnie interakcję, której w danej chwili nie widzi.
Badanie z 2025 roku dodaje do tego kolejny element. Psy nie muszą sztywno klasyfikować wszystkiego jako "żywe" lub "nieożywione". Ich reakcja może zależeć od zachowania obiektu oraz jego relacji z człowiekiem.
Nauka coraz lepiej rozumie emocjonalny świat psów
Dwa opisane badania nie oznaczają, że poznaliśmy już wszystkie odpowiedzi dotyczące psiej zazdrości. Wręcz przeciwnie - naukowcy podkreślają, że nadal nie wiemy, jak bardzo emocjonalne doświadczenia psów przypominają ludzkie przeżycia.
Możemy jednak z coraz większą pewnością powiedzieć, że sytuacja jest znacznie bardziej złożona, niż zakładano przez lata.
Badanie z 2021 roku dostarczyło dowodów, że psy reagują w sposób zgodny z zazdrością na społeczne interakcje opiekuna z potencjalnym rywalem, nawet jeśli sama interakcja zostanie ukryta przed ich wzrokiem. Badanie z 2025 roku pokazało natomiast, że reakcje te mogą być dostosowywane do rodzaju rywala, a robot, po odpowiednim doświadczeniu, może być dla psa czymś więcej niż zwykłym przedmiotem.
Być może więc, gdy następnym razem nasz pies zacznie wciskać się pomiędzy nas a innego czworonoga, domagając się uwagi, nie powinniśmy od razu mówić, że "po prostu walczy o zasób". Nauka nie twierdzi jeszcze, że psy czują zazdrość dokładnie tak jak ludzie. Coraz wyraźniej pokazuje jednak, że potrafią reagować na relacje społeczne w sposób, który nosi wiele cech zachowania zazdrosnego.
***
Źródła:
- Bastos, A. P. M., Taylor, A. H., Hassall, R., Neilands, P. D. & Lim, B. G. (2021). Jealousy in Dogs: Evidence of Mental Simulation of Socially Relevant Events. Psychological Science
- Abdai, J., Laczi, B., Agostinho, F. F. & Miklósi, Á. (2025). Companion dogs show signs of jealousy towards an inanimate rival. Scientific Reports.
