Ptaki wracają na wiosnę do kraju. Gdzie je obserwować?

Początkiem tygodnia Mazurski Park Krajobrazowy poinformował, że słynny Bocian Krutek powrócił do Krutyni! Ptak spędził zimę w Egipcie, w okolicach lubianego przez Polaków kurortu Szarm el - Szejk. Przed powrotem zabawił też w Dolinie Jordanu, odwiedził Syrię, Turcję, Bułgarię i Rumunię. Obecnie przebywa w Ośrodku Okresowej Rehabilitacji Bocianów w Krutyni, gdzie nabiera sił przed powrotem do gniazda.

Przylot Krutka do kraju obudził w nas nadzieję, że zima złożyła broń i powoli oddaje pola wiośnie - powrót ptaka - celebryty rokrocznie zwiastuje bowiem rychłą zmianę aury.

Wiosenna migracja ptaków to jedno z najbardziej fascynujących zjawisk przyrodniczych, ale również bardzo złożony proces biologiczny, związany ściśle z systemem adaptacyjnym tych skrzydlatych stworzeń. Powrót ptaków do Polski wynika z ich naturalnego instynktu rozrodczego i związanej z nim potrzeby znalezienia odpowiednich miejsc lęgowych. Nie bez znaczenia są oczywiście zmiany temperatury, wpływające na dostępność pożywienia. Ptaki słyną z niezwykle zaawansowanych mechanizmów nawigacyjnych, które pozwalają im dokładnie określić trasę i czas powrotu. Jak śledzić to niesamowite zjawisko?

Ptaki wracają do Polski pod koniec zimy. Pierwsze z nich pojawiają się już w lutym, ale dokładne terminy zależą zawsze od temperatury powietrza, długości dnia i dostępności pożywienia. Ważne są także warunki pogodowe na trasie przelotu. Po przylocie do kraju ptaki zaczynają intensywny okres godowy i przygotowują się do rozmnażania. To fascynujący spektakl, obejmujący takie zachowania jak:

• pokazy taneczne samców,
• śpiewy terytorialne,
• pokazy upierzenia,
• wymienianie pokarmu między partnerami,
• budowanie gniazd.

Obserwowanie ptaków w tym czasie to piękna przygoda, ale wymaga ona cierpliwości, ostrożności i dobrego przygotowania. Ornitolodzy przypominają, że pod żadnym pozorem nie należy im przeszkadzać i zakłócać naturalnych procesów.

Zobacz również: Rozpoznasz gatunki ptaków po zdjęciach? Quiz dla prawdziwych ornitologów!

Wiosną do Polski wracają liczne gatunki ptaków - najpierw skowronki, czajki, szpaki, żurawie i dzikie gęsi, a zaraz za nimi bociany białe, kukułki, jaskółki, jerzyki czy wilgi. 

Zwiastunem wiosny jest oczywiście skowronek - maleńki ptaszek o ziemisto - szarym upierzeniu, żyjący głównie na polach i łąkach. W Polsce gniazduje aż 30 proc. populacji całej Unii Europejskiej, więc z powodzeniem możemy nazywać go "naszym".

Wiosną do kraju wracają także czajki, znane dobrze z zasiedlania obszarów mokradeł, jezior i rzek. To piękne, białe ptaki o długich, żółtych nogach i czarnych plamach na głowie oraz szyi. Czajki słyną ze swojego bardzo "eleganckiego" lotu - to prawdziwe "damy" w świecie naszych skrzydlatych przyjaciół.

Znanym podróżnikiem, wracającym do kraju na wiosnę jest także żuraw - duży ptak z rodziny żurawiowatych o bardzo długich nogach i szyi. Jego rozpostarte skrzydła mogą sięgać nawet ponad dwóch metrów!

Bocian biały to, zaraz po skowronku, największy, polski symbol zbliżającej się wiosny. Charakteryzuje się białym upierzeniem, długimi nogami i szyją oraz czarną plamą na skrzydle. Bocian znany jest z bardzo długich migracji - przemieszcza się z Europy aż do Afryki subsaharyjskiej, by wiosną wrócić do domu. Choć bociany tak mocno kojarzą nam się z wczesną wiosną, to wcale nie są pierwszymi ptakami wędrownymi wracającymi do domu. Pojedyncze osobniki przylatują wprawdzie już w lutym, ale większość przybywa do nas w marcu.

Bocian, ptak gniazdujący głównie w Europie Środkowej, nie jest jednak tak "polski", jak nam się wydaje. Faktycznie, co roku wraca do nas mnóstwo osobników, ale liczba ta maleje z roku na rok. Palmę pierwszeństwa pod względem liczby bocianich par przejęła od nas ostatnio np. Hiszpania. Ptaki coraz częściej wracają również do Francji, Niemiec, Danii czy południowej Szwecji. Coraz więcej jest ich także na Wyspach Brytyjskich i w Irlandii.

Według naukowców, bociany przebywające na terenie Półwyspu Iberyjskiego stają się osiadłe albo pół - osiadłe, a wiąże się to np. z dostępnością pokarmu na wysypiskach śmieci. W Hiszpanii i Portugalii bociany żyjące w tych miejscach to już norma.

Jeszcze później od bocianów wracają do Polski jerzyki, charakteryzujące się zmiennym ubarwieniem upierzenia, z przewagą brązowych i szarych odcieni. Wyróżnia je długi, spiczasty ogon, który pomaga im balansować podczas żerowania na owadach i małych kręgowcach.

Wiosną do Polski wracają także jaskółki, choć ptaki te nie lubią ryzyka i przylatują dopiero w kwietniu, gdy pogoda jest już bardziej stabilna. Jaskółka to mały ptaszek o smukłej sylwetce i długich, spiczastych skrzydłach. Ma niebiesko - czarną główkę, białe gardło i brzuch oraz brązowe upierzenie na grzbiecie.

Jaskółki to prawdziwe mistrzynie lotnictwa wśród ptaków - potrafią wykonywać dynamiczne manewry i charakterystyczne loty na łowiska. Ich podniebne pokazy to prawdziwy spektakl, obfitujący w zaskakujące zwroty akcji.

Wymienione gatunki to oczywiście niejedyne ptaki wracające do nas na wiosnę. Są ich setki, ale te najlepiej nam znane to także m.in.:

• kruki,
• dziwonie,
• grzywacze,
• kormorany,
• kopciuszki,
• dymówki,
• kapturki,
• łozówki,
• raniuszki.

Obserwacja ptaków cieszy się taką popularnością, że zasłużyła nawet na profesjonalną nazwę. Birdwatching, a w języku polskim turystyka ornitologiczna to forma aktywnego wypoczynku, polegająca na obserwowaniu, rozpoznawaniu, a jeśli jest to możliwe i bezpieczne, fotografowaniu ptaków w ich naturalnym środowisku, bez ingerencji w ich życie. Obserwować ptaki może każdy, pod warunkiem jednak, że będzie przestrzegać zasad i odpowiednio przygotuje się do tej aktywności.

Podstawą jest ubranie - dobre obuwie, a najlepiej wodoszczelne buty trekkingowe lub kalosze na podmokłe tereny oraz strój "na cebulkę", zlewający się z krajobrazem. Do lasu czy na łąkę najlepsze będą: czerń, zieleń lub moro, a na plażę - kolor khaki.

Niezbędny sprzęt, który pozwoli nam przyjrzeć się ptakom z bliska to oczywiście lornetka, a dla osób bardziej zaawansowanych - luneta. Przyda nam się także aparat fotograficzny, by uchwycić te płochliwe zwierzęta oraz atlas ptaków, który pozwoli nam je właściwie zidentyfikować.

WAŻNE: Pod żadnym pozorem nie należy fotografować ptaków w gniazdach w okresie lęgowym. Niektóre ptaki, wyczuwając zapach człowieka, porzucają swoje dzieci. Nie należy też wabić ptaków dźwiękami.

To podstawowe informacje dotyczące turystyki ornitologicznej o każdej porze roku. Póki co, skupmy się jednak na ptakach migrujących, które już dziś możemy obserwować na niebie. Luty jest jeszcze dość leniwy, ale w marcu i kwietniu ruch w powietrzu będzie już naprawdę spory.

Każdy gatunek ma swój własny schemat dnia i godziny, w których jest najbardziej aktywny. Wiele zależy też od pogody - silny wiatr czy mocny deszcz mają ogromny wpływ na aktywność ptaków. Możemy jednak przyjąć, że najlepszym momentem na obserwację ptaków na niebie jest poranek. Głodne po nocy zwierzęta muszą wtedy znaleźć pożywienie i wyruszają na łowy.

W południe większość ptaków chowa się w koronach drzew i odpoczywa, by wieczorem znów wrócić do aktywności. Szukają one wtedy schronienia, miejsca do założenia gniazd lub wracają do tych już gotowych - o tej porze dnia łatwo zobaczyć je więc w locie.

Gdzie najlepiej obserwować wracające do Polski ptaki?

Wracające do kraju ptaki mają swoje ulubione miejsca, do których wracają co roku. Są to:

• parki narodowe, np. Biebrzański Park Narodowy, Słowiński Park Narodowy, Park Narodowy "Ujście Warty", 
• rezerwaty przyrody,
• tereny podmokłe i jeziora, 
• okolice rzek i dolin. 

Możemy być pewni, że odwiedzając te miejsca wczesną wiosną, zaobserwujemy wracające do Polski stada.

Doskonałym regionem do obserwacji migrujących ptaków jest Dolina Baryczy, na terenie której bytuje około 280 gatunków. To jeden z najważniejszych rezerwatów ornitologicznych w Europie, gdzie spotkamy przede wszystkim ptaki wodne, ale także drapieżne (np. myszołowy) jak i pięknie śpiewające (np. kukułki).

Ornitologicznym rajem jest również Karsiborska Kępa, na terenie której zatrzymuje się około 140 gatunków ptaków, głównie wodnych oraz Dolina Narwi i Dolina Wisły - podmokłe łąki, starorzecza i rozlewiska rzek to idealne przystanki dla wracających ptaków.

Tak naprawdę wracające do Polski ptaki obserwować można w zasadzie na terenie całego kraju - warto odwiedzić lokalne rezerwaty przyrody oraz doliny rzeczne w swojej okolicy, bo wiosną niemal każde podmokłe miejsce staje się domem dla zmęczonych ptasich podróżników.

Pojawiające się wiosną na niebie ptaki to jasny znak, że i my możemy budzić się z zimowego snu - są symbolem narodzin, nowego początku, radości i nadziei. Nasi przodkowie wierzyli, że wypatrzenie na niebie konkretnego ptaka, to swoisty znak od losu. Według wierzeń ludowych, każdy gatunek ma dla nas ważne przesłanie.

Skowronek - legenda głosi, że skowronek śpiewa tylko wtedy, gdy wzbija się do nieba. Jest więc symbolem połączenia między ziemią a niebem i odpowiada za boskie przekazy "z góry". W tradycji ludowej śpiew skowronków jest modlitwą, pochwałą Boga. Jeśli widzisz na niebie skowronka, to znak, że chce cię przywołać do boskiego źródła, ale przypomina też o małych radościach dnia powszedniego.

Żuraw jest symbolem szczęścia, reprezentuje też czujność, sprawiedliwość i długie życie. Ponieważ potrafi godzinami stać na jednej nodze, przynosi siłę spokojnego i skoncentrowanego umysłu, niezależnie od sytuacji. Uczy też konsekwencji i wytrwałości. W wielu kulturach żurawie z Afryki kojarzone są z długowiecznością, miłością i szczęściem.

Bocian biały jest symbolem błogosławieństwa, płodności i miłości rodzicielskiej. Łączony jest też z dobrobytem. W wierzeniach ludowych bocian przynosi siłę, płodność i pomaga przejąć wiedzę poprzednich pokoleń.

Jaskółka jest pięknym symbolem nadziei, pocieszenia i szczęśliwych zwrotów. Powrót jaskółki wiosną symbolizuje narodziny i odnowę sił witalnych. Jaskółka zawsze podąża za słońcem, więc symbolizuje też światło. Niesie miłość, bezpieczeństwo, zaufanie, pocieszenie i nadzieję. Jeśli więc widzisz na niebie jaskółkę, musisz uwierzyć, że wszystko będzie dobrze.

Szpak jest symbolem autorefleksji i sprawiedliwości. Ptak ten przynosi zdolność oglądu danej sprawy z innego punktu widzenia, niż ten, który znasz. Przynosi prawdę i przesłanie "z góry".

Kruk jest symbolem inteligencji, magii i wtajemniczenia. Według wierzeń ludowych, kruk ma kontakt z innym światem i potrafi przewidywać. Gdy go widzisz, dzieli się z tobą tą umiejętnością, ale bywa też niestety postrzegany jako ten, który przynosi nieszczęście.

Kukułka jest symbolem ciekawości, ale bywa również ostrzeżeniem przed niebezpieczeństwem. Potrafi obdarzyć siłą przeczuwania choroby, ataku, a nawet śmierci. Gdy więc zobaczysz kukułkę na niebie, bądź ostrożny!

Zobacz również: Kiedy zakończyć dokarmianie ptaków? Uważaj. Mały błąd może mieć dla nich fatalne skutki

Każdy gatunek ma swoją opowieść. Od najmniejszych owadów po zwierzęta, które potrafią przebyć tysiące kilometrów, by wrócić do domu. Poznaj historie, które pokazują potęgę natury. Więcej na styl.interia.pl